Stichtingspenning

1925

Kunstenaar Chr.J.van der Hoef (1875-1933)
Materiaal Zilver, slagpenning
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 22 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De kever scarabaeus sacer gold in Egypte wegens zijn levenswijze als het zinnebeeld van de jeugdige zonnegod en belichaamde het leven dat uit de diepte van de onder-wereld steeds weer opnieuw ontstond. Men geloofde dat de jonge kever zo uit de kluitjes mest, die de oude kever met zijn pootjes voortrolt, te voorschijn komt en dus uit aarde ontstaat. Men zag hierin een analogie met de loop van de zon en haar wedergeboorte elke morgen. De scarabee werd de meest geliefde zegelamulet en er zijn talloze exemplaren van overgeleverd in verschillende materialen. Carel Begeer, een van de stichters van de VPK liet de stichtingspenning in een heel kleine oplage vervaardigen voor de mede-oprichters van de Vereniging. In handen van Van der Hoef is het een uitgesproken Art Dco-ontwerp geworden, het thema is bedoeld om de regeneratie van de Nederlandse penningkunst te ver-beelden. De dikke kever drukt de letters en cijfers 'Anno 1925' ongeveer over de rand en aan de keerzijde ziet men eenzelfde expansie van binnen naar buiten: de letters die aan de cirkelrand raken zijn tweemaal zo groot als die in het centrum; de schaal-verschillen zijn gedicteerd door de cirkelvorm en hun contrast van dun en dik geven een mooi, bijna abstract beeld.

Drieportret Koninklijke Familie

1926

Kunstenaar J.J. van Goor (1874 -1956)
Materiaal Slagpenning, brons
Bedrijf Kunst en Gietwerk Dronten
Afmetingen 41 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Vorstenhuizen spelen in de thematiek van de penningkunst van oudsher een prominente rol. Het vijfentwintig-jarig huwelijk van koningin Wilhelmina en Prins Hendrik was een goede aanleiding om een eerste penning voor de Vereniging uit te geven. Zij worden uitgebeeld met hun zestienjarige dochter Juliana. Drie statige profielen op een rijtje met op de keerzijde hun wapenschilden. Hij was reeds gemaakt met een doorsnede van 8o mm, maar werd in een verkleinde versie aan de leden aangeboden, ontworpen door de huismedailleur van Begeer, J.J. van Goor. Het is jammer dat deze de eerste geworden is en niet de stichtingspenning, want Van Goor's degelijke maar weinig flitsende aanpak heeft lange tijd de toon van de uitgaven van de Vereniging gezet.

Koloniaal Instituut

1926

Kunstenaar J.J. van Goor (1874-1956)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Het Koloniaal Instituut, dat nu het Koninklijk Instituut voor de Tropen heet en waar het Tropenmuseum is gehuisvest, werd in 1926 opgeleverd. Het somptueuze ontwerp van architect Van Nieukerken moest qua allure concurreren met het Rijksmuseum; het werd grotendeels met particuliere gelden gesticht. Verscheidene beeld-houwers werkten mee aan de decoratie binnen en buiten, onder wie Bronner, Vreugde, Dupuis en Kaas. Van Goor heeft de imposante, pittoreske voorgevel uitgebeeld met daaronder de wapens van Nederland, Oost- en West Indi. De keerzijde heeft een ornamentele rand waarop de 'cultuurproducten' cocospalm, tabak en suiker, door hun bladeren zijn aangeduid. 'Het Daghet in den Oosten het lichtet overal' leest men in het midden. Het middel-eeuwse liefdesliedje als economische slagzin, want uit de Kolonin kwam de welvaart. Hier komt voor het eerst het vignet van de Vereniging voor: de hoekige, ineengestrengelde letters P en K. Dit vignet is tot in de jaren zestig gebruikt; in de jaarverslagen was niet te vinden wie het heeft ontworpen. Mogelijk van de hand van Van Goor zelf maar het is niet karakteristiek voor zijn stijl van werken, die was meer classicistisch.

Prinses Juliana

1927

Kunstenaar vz: Toon Dupuis (1877-1937) :az J.J. van Goor (1874 -1956)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Prinses Juliana kwam al voor op de eerste penning van de Vereniging, en hier opnieuw ter gelegenheid van haar achttiende de verjaardag. 'Zij heeft welwillend enige keren voor den kunstenaar in het Paleis Noordeinde geposeerd' schrijft het jaarverslag. Het is een conventioneel, naar rechts gewend borstbeeld met een ruim fond en en bescheiden belettering. Waarschijnlijk geen uitdaging voor Dupuis. De keerzijde geeft in een fraaie kromming een bloeiende oranjetak met sinaasappels en in heldere typografie de jaartallen. Het geheel is goed bedoeld, maar weinigzeg-gend.

Schoonheid in sport

1927

Kunstenaar Jaap Kaas (1898-1972)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 40 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De beeldhouwer en tekenaar Kaas, leerling van Bronner heeft zich vooral toegelegd op dierfiguren, een genre dat opgekomen is in de 19-de eeuw. Hij gaf die belangstel-ling door aan zijn leerling, de beeldhouwer Arie Teeuwisse. Het is onwaarschijnlijk dat opdrachtgever of ontwerper, die net van de Rijksakademie kwam, echt gelukkig is geweest met de penning 'Schoonheid in sport': een hardloper in een gestileerd sta-dion. De hardloper zelf is ook gestileerd en heeft de nadrukkelijke spieren en pezen die populair waren bij de expressionisten van de Amsterdamse School. De keerzijde is doodsaai: het hoekige en stijve monogram van de Vereniging op een kaal fond met het jaartal 1928. Voor een tijdgenoot was de betekenis van deze penning duidelijk: in 1928 werden de Olympische Spelen in Amsterdam gehouden.

Koning Willem I

1928

Kunstenaar Huib Luns (1881-1942)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Luns, vóór de Tweede Wereldoorlog een invloedrijk docent, heeft zijn ontwerp gemo-delleerd naar het bekende schilderij van Charles Howard Hodges in het Rijksmuse-um. Een energiek ogend, fijn gedetailleerd trois-quart portret waar de kop uit een hoge kraag steekt; een dracht naar de mode van die tijd. Het is omgeven door een simpel, smal lauwerrandje op een verzonken fond. Dat laatste doet het portret meer dan gewoonlijk naar voren komen, de penning is de dunste uit die periode. De keerzijde poogt in symbolen de grote verdiensten van Koning Willem 1 voor han-del, scheepvaart en nijverheid te memoreren, de symbolen zijn gegroepeerd om een banderol waarop het Oranje-devies 'Je maintiendrai' te lezen is. De belettering is conventioneel maar de cijfers met hun puntige vorm, zijn nieuw.

Verbinding Nederland-Indi

1928

Kunstenaar H.J.Etienne (1895-1968)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 41 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De Delftse beeldhouwer Etienne, leerling van Od koos voor de uitbeelding van het verkeer tussen Nederland en Indi, vroeger en nu. De voor- en keerzijde zijn gelijkwaardig; de 'oude' zijde geeft het scheepstype in vlak-relif weer waarmee De Houtman en Keyzer van 1595-97 naar Indi voeren met daaronder het jaartal 1602, het jaar waarin op initiatief van Oldenbarneveldt de Verenigde Oost-Indische Compagnie werd opgericht. Het schip kennen wij van vele munten uit die periode evenals het vignet van de voc dat onder het schip is weerge-geven. De keerzijde geeft de moderne tijd weer in de vorm van een vliegtuig. In 1924 was de KLM voor het eerst naar de Archipel gevlogen; een moment van nationale trots.

Radio Holland-Indi

1929

Kunstenaar Dirk Wolbers (1890-1957)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De opkomst van de radio moet voor onze ouders een betekenis hebben gehad die voor ons te vergelijken is met het Internet. Reden genoeg om daar een penning aan te wijden. De Haagse beeldhouwer Wolbers was nog leerling van de classicist Van Hove, Bronner's voorganger. Vanuit die achtergrond is het verklaarbaar een, overigens mooi gemodelleerd, allegorisch naaktfiguurtje op de penning te zetten. Zij strekt haar armen uit naar de frequentiegolven; zij zou, mits iets meer aangekleed, heel wel een plaats kunnen hebben op de penning 'Schoonheid in sport'. De keerzijde geeft in strakke belettering de precieze gegevens van de gelegenheid onder een radio-ontvanger.

Johan Maurits van Nassau

1929

Kunstenaar Chr.J van der Hoef (1875-1933)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Johan Maurits van Nassau-Siegen (1604-1679), bijgenaamd 'Maurits de Brazilliaan' was 350 jaar geleden overleden. Van den Hoef ontwierp zijn wapenschild met een kroon erboven, en als ondergrond het kruis van de Johanniterorde, waartoe hij behoorde. Het kruis heeft scherpe punten; dat geeft een explosief effect. Onderaan het schild is het teken van de orde van de Witte Olifant te zien; er is dus aan erete-kenen geen gebrek. 'Qua patet orbis', staat tegen de rand. Zo wijd de wereld strekt. Het monogram GWC staat voor de Geoctroyeerde Westindische Compagnie; voor die onderneming was Johan Maurits tussen 1636 en 1644 gouverneur van de bezittin-gen in Zuid Amerika met als zetel Pernambuco in Brazili. Vandaar zijn bijnaam; zijn residentie in Den Haag, ontworpen door Jacob van Campen, is thans het Mauritshuis. Het monogram van de Vereniging is fraai tussen de poten van de W geschikt.

Artis

1930

Kunstenaar Tjipke Visser (1876-1955)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In het jaarverslag over 1929 is te lezen dat aan Tjipke Visser gevraagd was of hij een 'sierpenning' wilde ontwerpen. Voor het eerst is deze term gebruikt, als onderscheid met de gedenkpenning; 1930 was voor Artis geen jubileumjaar. Visser, leerling van Mendes da Costa en Alleb, was al jaren bezig dieren als zelfstandig medium voor de beeldhouwkunst te gebruiken en hij liet zich hier door kraanvogels inspireren. Deze prachtige en beweeglijke vogels waren vanwege hun elegante lijnen een zeer geliefd motief uit de Jugendstil die het weer overgenomen had van het in de 19-de eeuw bloeiende japonisme. In Japan zijn zij het symbool van de zich eeuwig regenererende natuur want volgens het volksgeloof leven zij duizend jaar. De halzen zijn te dik en te kort maar de vorm van de vogels gaat mooi mee in de cirkelvorm. Op de keerzijde staat: `Tueamur exempla naturae intactae'. Laat ons de ongerepte natuurvoorbeelden in stand houden. Een spreuk gekozen door de directeur van Artis, Dr A.L.J. Sunier. Het was nog de tijd dat er van uitgegaan kon worden dat de leden van de Vereniging voor Penningkunst hun klassieke talen kenden.

Droogmaking Zuiderzee

1930

Kunstenaar G. J. van den Hof (1889-1965)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Gijs Jacobs van den Hof (1889-1965) Naaktfiguren zijn eeuwenlang een onuitputtelijke bron geweest voor personificaties en allegorien. Jacobs van de Hof, bemind en invloedrijk docent in Arnhem, was een groot bewonderaar van het werk van Maillol en Wecken Van den Hof's classicisti-sche figuren zijn echter molliger. Hij modelleerde zijn goed geproportioneerde alle-gorische figuurtje als een Venus die uit de schelp geboren wordt. Het was een vorm die de beeldhouwer ook in een aantal grote relifs beproefd had. Het naakt stapt uit de zee, met vissen aan haar voeten, haar armen elegant geheven waar heur haar, evenals de onderste vis de penningrand raakt. In een heldere horizontaal staan de woorden boven de zeespiegel. De keerzijde geeft sterk grafisch en vlak de vier pol-ders die droog komen te liggen aan; de Afsluitdijk zou in 1932 gereed komen.

J.C.J. van Speyk

1931

Kunstenaar J.J.van Goor (1874-1956)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Geen tijdgenoot heeft de romantische verbeelding van de nationalistisch voelende Nederlander in de negentiende eeuw meer gevoed dan J.C.J. van Speyk. Een weesjongen, opgegroeid in het Amsterdamse Burgerweeshuis die als knaap reeds in ver-loren uren mijmerend aan te treffen was in de Nieuwe Kerk bij het graf van Michiel de Ruyter. Hij bracht het door vlijt en ijver tot commandant van de kanonneerboot no. 2 voor Antwerpen. Maar zelfs hij, de onverschrokkene, was niet opgewassen tegen het 'muitend Belgenrot' dat hem en zijn kruitschip in de tijd van de Belgische Afscheiding wilde overmeesteren. Hij sprak de onsterfelijke woorden: 'Dan liever de lucht in', stak een brandende lont in een kruitvat en werd met zijn schip en de overvallers in de Schelde verzwolgen. Dit moest vanzelfsprekend na honderd jaar herdacht worden. Er waren veel portret-ten en memorabilia van Van Speyk maar een portretpenning ontbrak, aldus het jaar-verslag. Een van die portretten bevond zich in de Groote Club 'Doctrina et Amicitia' te Amsterdam; daarnaar ontwierp Van Goor, de huismedailleur van Begeer, zijn pen-ning met op de keerzijde de onfortuinlijke kanonneerboot die zijn weg kiest in het ruime sop.

Vrede

1931

Kunstenaar Dirk Bus (1907-1978)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Dirk Bus, leerling van Ingen Housz op de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag modelleerde een penning met het thema 'Vrede'. De aanleiding is niet duide-lijk. Een wenende vrouw draagt op haar schoot een naakte man met een helm. Het is een variant van het piet-motief. De borstparij en de pezen van de man hebben ster-ke accenten, zijn voeten zijn ingenieus tegen het penningrond geplaatst. Hiermee contrasteert de kledij van de vrouw: die is in brede vlakken opgevat. De tekst 'God doet ons broeders zijn' is meer een wens dan een constatering. De keerzijde laat tegen een neutraal fond een engel met een geheven olijftak zien. De vormgeving is echt art dco; de vleugels hebben veel weg van de achterkant van Cadillacs of Chevrolets uit de jaren vijftig.

Athenaeum Illustre Amsterdam

1932

Kunstenaar L.H.Sondaar (1904-1984)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Het is jammer dat een uitgesproken portrettist als Sondaar opdracht kreeg zo'n allegorisch werk te maken; het had met een portret zo anders kunnen zijn. Maar hij kwam net van de Rijksakadmie en moest zijn weg nog vinden. Athenaeum illustre Amstelodamensis, de voorganger van de Gemeente Universiteit van Amsterdam bestond driehonderd jaar. Sondaar modelleerde de gevel van de Agnietenkapel, door twee boompjes omgeven, daaronder de symbolen van de zes faculteiten. De keerzijde geeft een mooi in het vlak geplaatste lamp, symbool van het eeuwig brandende licht en de spreuk: `Una doctrina multiplex veritas'. De wetenschap is n, de waarheid veelvoudig. Sondaar's leermeester Bronner had in die tijd een penning met het zelfde thema ontworpen maar omdat hij nooit tevreden was is deze niet in productie genomen.

Dr Johan Wagenaar

1932

Kunstenaar Grada Rueb (1885-1972)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De musicus en componist Johan Wagenaar (1862-1941), in 1916 doctor honoris causa van de Universiteit van Utrecht, heeft een belangrijke rol in het Nederlandse muziekleven gespeeld. Hij was leraar van componisten als Alexander Voormolen, Bernhard Wagenaar, Henri van Goudoever, Willem Pijper en Lon Orthel. Hij genoot grote bekendheid als orgelimprovisator en was directeur van het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. De penning is gemaakt ter gelegenheid van zijn zeventigste verjaardag door Rueb, leerlinge van Dupuis. Wagenaar verschijnt als borststuk in profiel met een snor en een baardje - baarden zijn moeilijk voor beeldhouwers - maar brillen zijn nog lastiger. Deze vormeloze ornamenten die hoogst bepalend kunnen zijn voor de uitdrukking van een gezicht moeten toch vorm krij-gen en verdoezelen vaak het meest wezenlijke van het gezicht: de ogen. Bij Rueb is het een klein brilletje geworden dat het zicht op de geportretteerde niet ontneemt. De veer van de bril leidt naar het prominente oor. De keerzijde noemt in de rand de aan de musicus toegeschreven eigenschappen, daarbinnen zweeft een arend (sym-bool van de vlucht van de verbeelding) boven de lier van Orpheus: de samenvatting van alles wat met muziek te maken heeft.

Lucas van Leyden

1933

Kunstenaar G.J. van der Veen (1902-1944)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Gerrit Jan van der Veen (1902-1944) Gerrit Jan van der Veen werd pas laat beeldhouwer. Hij was begonnen als werktuig-bouwkundige, had een functie bij de NAM op Curacao waar hij bij een brand voor-beeldig optrad, kreeg als dank een geldbedrag en schreef zich in 1928 in bij de beeld-houwklas van Bronnen Hij won in 1932 de Zilveren Prix de Rome. In de oorlog zat hij diep in het kunstenaarsverzet. Hij moest dat met de dood bekopen: hij werd in 1944 gefusilleerd. Als kunstenaar is hij vooral bekend geworden als gevoelig portrettist. Voor zijn Lucas van Leydenpenning - de schilder overleed in 1533 - koos hij diens zelfportret uit het museum in Brunswijk, n van de vroegste Nederlandse zelfpor-tretten. De geplooide kop met de vorsende blik en de brede mond vult het hele vlak en de plooien verschijnen nadrukkelijk in de hals en vinden een herhaling in het haar dat als een kapje over de schedel ligt. De beweeglijkheid van al die lijnen geven de kop een gespannen uitdrukking. De pupillen zijn uitgehold waardoor zij de werking krijgen van donkere ogen: zó keek de schilder in de spiegel. De keerzijde toont op een ruim fond een schilder achter zijn ezel. Als voorbeeld heeft Van der Veen hiervoor de schildersfiguur gebruikt van Johannes Vermeer's Allegorie van de Schilderkunst uit het Kunsthistorisch Museum in Wenen. Nadrukkelijk steken palet en kwast terzijde van het doek waaraan de schilder werkt. De voorstelling is heel klein gehouden en in een cirkelvorm gevat; de verhouding tot het vrijwel lege fond werkt grappig. De tekst en jaartallen zijn in schreefloze letters tot aan de rand gedrukt.

Landbouw in Nederlands-Indi

1933

Kunstenaar H.A. van den Eijnde (1869-1939)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De relatie met 'ons' Indie heeft in de penningkunst van de Vereniging altijd een belangrijke rol gespeeld. Een kwart van de leden woonde daar en in Nederland had iedereen wel familie, vrienden of bekenden die in Indi verbleven. De Haarlemse beeldhouwer Van den Eijnde die nationaal en internationaal grote bekendheid had gekregen met zijn bouwbeeldhouwwerk aan het Amsterdamse Scheepvaarthuis kreeg de opdracht de landbouw in Indi te verbeelden. Hij had nog maar kortgeleden de opdracht gekregen voor het Hollandmonument in New York en het reusachtige Van Heutszmonument in Batavia. Hij modelleerde een jongen op een karbouw naar een souvenir dat hij uit Indi had meegenomen. De groep is schuin van boven gezien; het dier heeft een wat hoekige vormgeving die wij ook uit ander werk van de beeldhouwer kennen, het jongetje is juist heel soepel gemodelleerd. De keerzijde geeft drie Minangkabauwse rijstdrooghuisjes met hun elegante punt-daken weer, temidden van de sawas. Daarrond een Maleise tekst, in vertaling: De rijst is de moeder van de landbouw, de landbouw is de bron van de welvaart.

Lucht en water

1934

Kunstenaar Leendert Bolle (1879-1942)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Na Tjipke Visser in 1930 werd door het bestuur een vrije opdracht verstrekt aan de Rotterdamse beeldhouwer Bolle; een traditie die zich tot op de dag van vandaag heeft voortgezet. De voor- en keerzijde zijn geheel gelijkwaardig. Met het thema 'lucht en water' ging Bolle aan de slag; een vogel voor de lucht en vis-sen voor het water. De lucht wordt geaccentueerd door een bootje onder op het vlak, het water door door een bootje boven in het vlak. Vooral de vogel - mogelijk Baudelaire's Albatros als symbool voor de vlucht van de potische verbeelding - is ruimtelijk mooi opgelost: de vleugels gaan mee met de cirkel en geven een indruk van zwevende lichtheid waar het idee van ruimte en afstand door een bootje op de achter-grond geboden wordt. De vissen zijn nog naturalistischer dan de vogel. Een stilerend - en daarmee een daterend - element zijn de rimpels op het water en de luchtbelletjes. Vissen zijn een in de Jugendstil geliefd onderwerp; en een in Nederland gexploreerd thema van de schilder Dijsselhof. Zij zijn symbolen van stilte en geheimzinnigheid en het bewijs van de in de Romantiek opgekomen gedachte dat er naast de mensenwereld ook andere, geheel zelfstandige universa bestaan.

Dr H.P. Berlage

1934

Kunstenaar Nel Klaassen (1906-1989)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Nel Klaassen, leerling van Bronner heeft, naar de foto's te oordelen, een scherp en goed gelijkend, grafisch portret van de architect Berlage (1856-1934) geboetseerd. Een benige kop met snor en baardje gesteund door een kraag. Een eenheid op zich-zelf met in schreefloze, wat zware letters naam en levensdata. De keerzijde geeft zijn bekendste werk: het enige gebouw in Nederland waar naam, functie en ontwerper altijd in n adem genoemd worden: De Beurs van Berlage. Beurzen zijn een weinig gangbaar bouwtype en de door Klaassen uitgebeelde kant is de zuidzijde met de hoge toren, de campanile. Dit is een aanpak die Berlage ont-leende aan Italiaanse palazzi pubblici, Siena bijvoorbeeld. Daar is het palazzo pub-blico een manifestatie van stedelijke, burgerlijke macht en zelfbewustzijn als tegen-wicht voor de kerken. Berlage wilde iets vergelijkbaars voor zijn ontwerp en hij maakte er een `Gesamtkunstwerk' van door Lambertus Zijl het beeldhouwwerk te laten uitvoeren, Jan Toorop en R.N. Roland Holst de wandschilderingen en Albert Verwey de korte, stichtende dichtregels. Twee daarvan, 'Beidt uw tijd' en 'Duur uw uur' zijn in de halve cirkel neergezet. De belettering houdt de verbeelding van de Beurs mooi in evenwicht.

Mr. P.W.A. Cort van der Linden

1935

Kunstenaar Theo van Reijn (1848-1954)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Mr. P.W.A. Cort van der Linden (1846-1935) werd in 1913 Minister-President van een extra-parlementair kabinet bestaande uit liberalen en partijlozen en bleef dat gedurende de gehele Eerste Wereldoorlog. Tijdens zijn regering werd het algemeen kiesrecht ingevoerd. De bejaarde staatsman poseerde enige malen voor de Haarlemse beeldhouwer en overleed op 89-jarige leeftijd toen de penning net uitgegeven was. In art-dco-belettering is te lezen: `Civi optime de patria merito'. Opgedragen aan de burger die zich buitengewoon verdienstelijk heeft gemaakt voor het vaderland. In deze portretopvatting ziet men de voorsprong van een niet-professionele pen-ningmaker: een medailleur zou nooit dit gezichtspunt gekozen hebben; een natura-listische, scherp getekende oude kop met een magere hals schuin van boven gezien. Deze blikrichting geeft een indruk van nabijheid. Alle aandacht gaat naar de karak-teristieken van de kop zelf, alleen een rozetje op de revers herinnert aan maatschappelijke verdiensten. Het is een peinzende kop die de cirkel vult, liefdevol geobserveerd. Hij is op grotere schaal ontworpen en de reductiebank heeft door de concentratie, die de verkleining met zich mee kan brengen, de werking versterkt. Hij is heel dun geslagen, met een beweeglijk fond, waarin men de beeldhouwer herkent die de belettering in mooie verscheidenheid met veel aandacht ontworpen heeft.

Lodewijk van Deysel

1935

Kunstenaar L.P.J. Braat (1908-1982)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De 71-jarige litterator Dr K.J.L. Alberdingk Thijm (1864,1952), die het pseudoniem Lodewijk van Deyssel voerde, heeft enige malen voor Braat geposeerd. Braat was een leerling van de Arnhemse beeldhouwer Gijs Jacobs van den Hof. Het is niet bekend of Thijm tevreden was met zijn uitbeelding; Thijm zag zichzelf nu eenmaal graag beter, in een hogere vorm. Braat heeft zijn aparte, caesareske kop in trois-quart even kaal neergezet als de achtergrond, met een opvallend zware hals en nek. Op de keer-zijde staat een regel uit de Epistolae van Horatius, boven een brandende fakkel. `Nec vivere carmina possunt, quae scribuntur aquae potoribus' ofwel: Gedichten kunnen niet leven als zij geschreven zijn door een dichter, die zijn dorst met water moet lessen. Passend voor Van Deyssel. Er bestaan uitgaven van deze penning - gezien bij de firma Mevius te Vriezenveen - waarvan de achterkant van een andere penning afkomstig is: namelijk het fraaie wapen van de familie De Jonge, door Wenckebach gemodelleerd voor de Verenigingspenning van 1937. Een gevolg van verwisseling van de matrijs. Thijm zou zo'n adellijk wapen wel mooi gevonden hebben.

Erasmus

1936

Kunstenaar B.M.A. Ingen Housz (1881-1953)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De Nederlandse humanist Desiderius Erasmus (1469-1536) is vele malen geportret-teerd door de grootste kunstenaars van zijn tijd: door Holbein, Drer, Matsys; deze laatste maakte ook een portret, het eerste op een penning. Het aantal posthume pen-ningen is groot. In 1936 werd Erasmus' sterfdag herdacht en de Haagse beeldhou-wer Ingen Housz, docent aan de Koninklijke Academie, kreeg de opdracht voor een penning. Hij ontwierp in brede vlakken een profielportret met een stevig relif waar de geleer-de, die het altijd koud had, met zijn muts en mantelkraag is uitgebeeld. Deze zijn, evenals bij andere beeltenissen van Erasmus, nadrukkelijk aanwezig en daardoor valt de aandacht op het heldere oog, de forse neus, de gesloten mond en de vooruit-stekende kin. Bijzondere aandacht is aan de mondhoek gegeven: een lichte optrek-king wijst op een ironische glimlach. Het haar lijkt door de geleerde zelf te zijn bij-geknipt. Geheel passend is de typografie in een klassieke romein gehouden. De keerzijde toont een verwijzing naar Erasmus' bekendste werk, De lof der zotheid uit 1509. De uil, het oude symbool van de wijsheid, is getooid met een zotskap en zit even streng als parmantig kijkend, met een opgeheven pootje, op een spiegel die de mens wordt voorgehouden. Met de zotskap op kan de uil, net als de nar, zeggen wat hij denkt zonder dat hij daarvoor verder verantwoording hoeft af te leggen of bang moet zijn dat hij zelf op zijn onaangename waarheden zal worden aangesproken.

Toon Dupuis

1936

Kunstenaar Jeanne Wichers (1895-1969)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Toon Dupuis (1877-1937) was, ondanks zijn Belgische afkomst en vorming, een Haag-se beeldhouwer. Een groot, verscheiden oeuvre: monumenten, penningen maar voor-al portretten. Hij was hoofddocent aan de Koninklijke Academie in Den Haag. Jeanne Wichers behoorde tot zijn leerlingen; zij volgde ook lessen bij Termote. Wichers ont-wierp, aldus het jaarverslag, 'een zeer goed gelijkend portret' ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van de beeldhouwer, 18 februari 1937. Hij overleed in hetzelfde j aar. De beeltenis van Dupuis is het meest ruimtelijke en naturalistische portret van de Verenigingsuitgaven van vóór de oorlog, een gezicht met een geconcentreerde expres-sie. De bril is zodanig weergegeven dat hij wel aanwezig is maar niet opvalt en hij ver-doezelt het oog niet. Moeilijker is voor te stellen dat het model hier al zestig is. De keerzijde toont de beeldhouwer - die, als alle beeldhouwers van die generatie en opleiding vooral modelleur was - aan het hakken. Zijn handen verschijnen als gezien door een toneelkijker: in de cirkel is nog een deel van de onderarmen zichtbaar, de lin-ker hand houdt het vuistj-e (de hamer) vast en de rechter het boordijzer. Er wordt gehakt in de penningrand. Even lijkt of Dupuis zijn rechterpink mist maar deze zit onder het boordijzer om met de duim de richting van het hakken zo goed mogelijk te sturen. Door het blanke fond is alle aandacht op het werken zelf gericht.

Jhr. Mr. B.C. de Jonge

1937

Kunstenaar L.O. Wenckebach (1897-1962)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Jhr. Mr. B.C. de Jonge (1875-1958) was Gouverneur-Generaal van Nederlandsch Indi van 1931 tot 1936. De geportretteerde was 62 jaar oud toen hij model zat voor Wen-ckebach. Het is een typische Wenckebach: een hooggehouden kop met een elegante snor, gesteund door een brede kraag. Streng naturalisme op heel kleine schaal met een grote aandacht voor het sprekende detail, dat is goed te zien aan de versieringen op het gala-uniform. Wenckebach hield van versieringselementen en in het bijzonder van traditionele wapens. Hij herneemt zijn aanpak bij de Beelaertspenning, in 1954 door de Vereniging uitgegeven. Ouderwets misschien, maar schitterend in zijn genre.

Jhr. Dr J. Loudon

1937

Kunstenaar Toon Dupuis (1877-1937)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Dupuis, uit Belgi afkomstig vestigde zich al voor de Eerste Wereldoorlog in Neder-land en hij was als beeldhouwer zeer succesvol. Hij had gevoel voor stijl en grandeur wat zijn opdrachtgevers aansprak. Zij kwamen onvermijdelijk uit hogere kringen - want wie geven er anders opdrachten? Jhr. Dr John Loudon (1866-1955) was een Nederlands politicus en diplomaat en minister van Buitenlandse Zaken tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hem was in deze periode de zorg voor de handhaving van de Nederlandse neutraliteit toevertrouwd: een forse opgave. Het spits toelopende schouderstuk van de eenenzeventigjarige, de ruimte die het gezicht en profil krijgt en het mooi verzonken oor; alles wijst op de grote beheersing van het rntier van de beeldhouwer. Over de uitgebeelde persoon zelf valt geen uitspraak te doen; psychologiseren was ook niet Dupuis' streven. Op de keerzijde staat, gelijk bij Cort van der Linden, `Civi optime de patria merito'. Opgedragen aan de burger die zich buitengewoon verdienstelijk heeft gemaakt voor het vaderland. Dat moet de beschouwer onthouden.

Regeringsjubileum Koninhin Wilhelmina

1938

Kunstenaar Mari Andriessen (1898-1979)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Andriessen, die met H.M. Wezelaar en Charlotte van Pallandt tot de belangrijkste beeldhouwers van zijn generatie behoort, had voor de oorlog nog maar weinig penningen gemaakt. Maar hij hield van het kleine en modelleerde in zijn tweede levenshelft meer dan veertig penningen. Zelden in opdracht, maar veeleer uit eigen plezier om aan vrienden cadeau te doen: grotendeels portretten van componisten, zelden met een keerzijde. Zij zijn uitgevoerd op de wijze die Andriessen's latere werk kenmerkt: een bijna slordig aandoende maar hoogst trefzekere wijze van aanbrengen van kleine, lichtvangende kleipropjes die als geheel de samenhang van het model oproepen, alsmede een zorgeloze typografie. Dat was een onderdeel waarvoor hem geduld en vaardigheid ontbrak. Voor Andriessen moet het een lastige opgave zijn geweest de Koningin, die op de munten van Wienecke al meer dan ruimschoots figureerde, nieuw uit te beelden. Het is een gestreng portret met een fors oor geworden dat sterk uitkomt op het vlakke fond. Over de buste is met een typische Andriessen-plooival gedrapeerde kledij aangegeven. In het rond is de de eerste regel van het zesde couplet van het Wilhelmus te lezen: 'Mijn schilt ende betrovwen syt ghy, o Godt mijn Heer' een strofe die Wilhelmina na aan het hart lag. Op de keerzijde staan, op een nog kaler fond dan op de voorzijde, Kroon en Rijkszwaard 'als symbolen van het gezag dat H.M. bekleedt over Nederland en de Overzeesche Gebieden' zegt de bijsluiter. Het ontwerp is gemaakt in de tijd dat Andriessen zich ontworstelde aan de invloed van zijn leermeester Bronner, daardoor is de classicistische werking van het het geheel zo sterk.

Buziau

1938

Kunstenaar Marian Gobius (1910-1994)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  J.F. Buziau (1877-1958) had de bijnaam 'De koning van de lach'. Hij moet een onwaarschijnlijk komisch talent geweest zijn; de mensen in de zaal begonnen al te lachen nog voor hij op het toneel verschenen was. Hij is echter een moeilijk onder-werp voor een penning; want hoe iets van de atmosfeer over te brengen die juist zo wezenlijk voor de komiek was? Gobius, leerlinge van Dupuis en Bronner, had reeds een penning ontworpen met de beeltenis van Buziau; deze is de tweede, ter gelegen-heid van Buziau's zestigste verjaardag. Een trois-quart portret van een man met een geplooid gezicht. De linker mondhoek is wat opgetrokken, duidend op ironie. De keerzijde geeft de komiek op een vlak, open fond in zijn volle verschijning ten voeten uit: gekleed in rokkostuum, het hoofd gedekt met een hoedje en leunend op een wandelstokje. Tussen twee toneelmaskers is te lezen: 'Dulce est desipere in loco'. Het is prettig nu en dan eens uitgelaten te zijn; of: Er is ook tijd voor dwaasheid. Niet een regel van Buziau maar van de Romeinse dichter Horatius.

Eeuwfeest N.S.

1939

Kunstenaar Frits van Hall (1899-1945)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Eeuwfeest Nederlandse Spoorwegen Honderd jaar Nederlandse Spoorwegen: dat moest gevierd worden. De beeldhouwer Frits van Hall kreeg de opdracht. Hij was n der begaafdste leerlingen van Bronner en heeft zijn activiteiten in het kunstenaarsverzet met de dood moeten bekopen. Zijn bijzondere beeldhouwerskwaliteiten zijn in dit ontwerp niet uitgekomen. De vertellende voorzijde is de aardigste: een trekschuit met daarboven een dampende stoomtrein om de vooruitgang aan te geven; beide door mensen nagewuifd en door eendjes nagekeken. De figuurtjes herinneren aan de Camera Obscura; niet alleen aan die van Nicolaas Beets maar vooral aan de stijl van het Hildebrandmonument van Bronner. Een vergelijkbare deftige afgemetenheid, hoe klein de figuurtjes ook zijn. Op de keerzijde de moderne electrische locomotief van voren gezien. De opdracht lijkt voor de beeldhouwer, die zich toelegde op de beweeglijke menselijke figuur, niet inspirerend te zijn geweest.

Geestelijke Herbewapening

1939

Kunstenaar Frederik Hoevenagel (1902-1988)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Koningin Wilhelmina voelde zich zeer aangetrokken tot de beweging van de Morele Herbewapening. Zij hield daarover op 27 januari 1939 een radiorede. Luidsprekers stonden op de Haagse Bijenkorf, maar het regende nogal waardoor er weinig luiste-raars waren. Zij ging in op 'de nooden van den tijd', in het bijzonder de grote werkeloosheid en de ontreddering die dat voor zeer velen meebracht. In haar rede pleitte zij voor een herbezinning van geestelijke waarden en citeerde de twee teksten die op de penning zijn neergezet: 'Draagt elkanders lasten' en haar eigen devies `Christ avant tout'. In die tijd reden genoeg om dit alles allegorisch te verbeelden door Hoevenagel, leerling van Bronner en dat is te zien. De voorzijde stelt de eenheid van het volk voor, gesymboliseerd door een figuur die in de rechterhand een weegschaal houdt, in de uitgestrekte linker de bijbel, daarbo-ven vliegt de vredesduif. Boven de figuuur ziet men een fruitmand, de oogst en beneden losse bouwstenen, als uitdrukking van krachtsinspanning en opbouw. De keerzijde vertoont links de koninklijke standaard, rechts de wereldbol met kruis, boven in het veld een in even-wicht hangende weegschaal. In het midden van de penning, binnen een versierde rand, die het omschrift 'Belijdenis' draagt ziet men een aambeeld, een symbool van kracht waarboven het christelijk symbool: de vis. Wel mooi gedaan, eigenlijk; maar bij dit onrustig aandoende ontwerp met zijn rulle structuur is uitleg noodzakelijk.

Philips van Marnix van Sint Aldegonde

1940

Kunstenaar H.M. Wezelaar (1901-1984)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De voorzijde toont met veel detail de gedrongen beeltenis van de regent en dichter Philips van Marnix van St. Aldegonde (1539-1598) in trois-quart met krullekop en pelsmantel naar het portret uit Museum Fodor in Amsterdam. Zoals men vaak op laat 16-de eeuwse portretten ziet, is door de zware kraag de verhouding van kop tot schouders verdoezeld. De keerzijde is geboetseerd naar een portret uit 1598 van Jacob de Gheyn van het door Marnix zelf getekende blad voorkomend in het Album Amicorum van Jan van der Does bewaard in het Rijksmuseum. De tekening vertoont een schip in de branding, door de winden bestookt. Aan de horizon begrenzen rot-sen de zee, terzijde van het schip zwemt een dolfijn. Het geheel wordt beschenen door zonnestralen en sterren, waartussen een Christusmonogram en daarboven de naam van God, respectievelijk in het Grieks en Hebreeuws verschijnen. De penning draagt op een banderolle de lijfspreuk van Marnix van St. Aldegonde: 'Repos ailleurs'. Rust is elders, te weten: in het hiernamaals. De penning werd uitgegeven in samenwerking met het Nationaal Comit ter herdenking van de geboortedag van Marnix van St. Aldegonde. Wezelaar die grotendeels in Parijs gevormd is, behoort met Andriessen en Van Pallandt tot de grootste beeldhouwers van zijn generatie. Het is jammer dat zijn bijzondere kwaliteiten in deze vrij conventionele penning niet uitkomen. Het genre lag hem niet, hij maakte er slechts enkele, na de oorlog daarin vooral aangespoord door Essen

Opbouw

1940

Kunstenaar Han Richters (1915-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De penningkunst uit deze jaren haakt in op de actualiteit. Opbouw, ontworpen door de Rotterdamse beeldhouwer Richters verzinnebeeldt de wil tot opbouw van het door de oorlog getroffen Nederland. De kastanjeboom met ontvelde bast en afgerukte takken, staande bij puinhopen, symboliseert het geteisterde land; de opbouw wordt verbeeld door de naakte mannefiguur met troffel en baksteen in de hand, en door de weer jonge loten aan de boom. De figuur doet wel heel sterk denken aan de Duitse Kiirperkultur. De versregels 'Maar om het even bloeit ge; en rijpt en bloeit.., en arbeidt voor de soort' op de keerzijde zijn ontleend aan het gedicht 'Kastanje' van de dichteres Truus Gerhardt. De penning is nu vooral een historisch document: deze thematiek werd toen belangrijk gevonden; niemand wist tenslotte wat er nog allemaal gebeuren zou.