Admiraal Cornelis Tromp

1941

Kunstenaar Albert Termote (1887-1978)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het is voor ons lastig voor te stellen dat in deze dracht een oorlogsvloot bestierd werd: Cornelis Tromp (1629-1691), zoon van Maarten Harpertsz. Tromp, met een pijpgekrulde pruik tot ver over zijn schouders, halsstrik en kanten bef, harnas en eretekens bungelend op zijn borst. Een sensitief gemodelleerd portret van de zee-held van de hand van Termote naar de gravure van Johan van Munnikhuysen van het schilderij van David van der Plaes in het Rijksmuseum. Een prachtige, dun geslagen, sterk decoratieve penning waar het borststuk flink uit het fond naar voren komt, met een ruime, maar niet overheersende aandacht voor het kleine detail. Het fond is licht beweeglijk en de letters zijn zonder schreef. Dit laatste maakt dat deze penning niet inwisselbaar is voor een zeventiende-eeuwse penning. De keerzijde had, zo lijkt het even, van Wenckebach kunnen zijn, maar hij is meer geboetseerd en heeft niet die brede vlakken. Een leeuw en een griffioen tor-sen een ingewikkeld wapenschild waaronder de wapenspreuk van Tromp te lezen is: Tortes creantur fortibus'. De sterken worden uit de sterken geboren. Tromp is dus overtuigd van het belang van zichzelf en zijn familie. In de periode van uitgave was een onderwerp als dit zonder gevaar of bezwaar: het ging tenslotte om een nationale held die al 250 jaar dood was.

Maastunnel Rotterdam

1942

Kunstenaar Marinus Kutterink (1907-1983)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Ga er maar aan staan: de Maastunnel! Kutterink, die van oorsprong tekenleraar was, werkte vanaf zijn 21-ste tien jaar lang bij Begeer, daarna als zelfstandig medailleur. In het jaarverslag over 1942 staat te lezen: 'Voor de Vereninigingsopdracht ontwierp hij de stedenmaagd van Rotterdam, die in haar linkerhand de maquette van een der ventilatiegebouwen van de tunnel houdt. De twee vrouwelijke figuren die haar omringen stellen respectievelijk voor de handel, en verkeer en scheepvaart. De mannelijke figuur symboliseert het genie en het doorzettingsvermogen van ontwerpers en uitvoerders van de Maastunnel'. De vormgeving van de figuren herinnert aan het werk van Hildo Krop. Op de keerzijde is het havenplan met de loop van de tunnel aangebracht. Het randschrift van de dichter Jan Prins luidt: Ik leid, in moeite en leed gesticht, door aarde en nacht van licht naar licht. 'Het succes van deze penning', zo schrijft de secretaris in het jaarverslag, 'is zeer groot geweest. Het gemeentebestuur van Rotterdam gaf door zijn aanzienlijke bestelling blijk van zijn grote waardering voor deze Rotterdamse penning. Hoewel de Statuten een dergelijke bestelling van niet-leden niet toelaten, heeft het Bestuur gemeend voor dit geval daarvan te mogen afwijken, als zijnde het voor Rotterdam een penning van historische waarde'.

P.C. Boutens

1943

Kunstenaar Corinne Franz��n-Heslenfeld
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Corinne Franzn-Heslenfeld (1903-1989) Dr P.C. Boutens zou tijdens zijn leven, als in Nederland dat instituut bestond, 'Poet Laureate' geworden zijn. Thans is hij de meest bijgezette dichter uit de Nederlandse litteratuur. Deze romantische gevoelsdichter die zich door Plato liet inspireren schreef een aantal van de mooiste verzen in onze taal. Hij overleed in 1943. Bij Franzn-Heslenfeld, leerlinge van Bronner, verschijnt de argwanende oude poet, die zijn privleven volledig afschermde, met lorgnet en walrussnor, daar rond zijn naam en levensdata in een vrij fors uitgevallen corpus. 'Onsterfelijk is des harten schal' is te lezen op de keerzijde, een regel voorkomend in het gedicht 'Aan Prosper van Langendonck' in de bundel Zomerwolken uit 1911. Daarbinnen een piepklein, opvliegend vogeltje. De in de oorlogsjaren uitgebrachte penningen zijn van een inferieur brons, oorlogsmetaal wordt het genoemd - de bezetter had het koper gevorderd.

Willem Barentsz

1944

Kunstenaar Han Rehm (1908-1970)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  In 1594 vond de tocht om de Noord plaats, maar de expeditie bleef steken op Nova Zembla. Op de voorzijde is Barentsz' portret (de letter Z is op het ontwerp weggelaten) uitgebeeld naar een oude gravure, de baardige kop gedragen door een fraaie kanten kraag - geen dracht voor de Noordpool. Het randschrift bevat in Art Dco-belettering zijn naam en lijfspreuk: 'Niet sonder God'. De kop is in uitgesproken hoogrelif gemodelleerd - om te slaan een technisch hoogstandje van de werkplaats van Begeer. De voorstelling op de keerzijde is wel een origineel ontwerp van de Rotterdamse medailleur Han Rehm. Hij beeldde een gevecht met een ijsbeer uit, als een der episoden uit het leven van Willem Barentsz en zijn metgezellen in het hoge Noorden. Zij verdrijven met spies en bijl een ijsbeer over een ijsschots. Men vraagt zich onwillekeurig af of juist dit onderwerp gekozen is in een periode dat Nederland zich gevoelsmatig in een tijd van nacht en ijs bevond.

Herkregen Vrijheid

1945

Kunstenaar W.J. Valk (1898-1977)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De beeldhouwer die zijn opleiding aan de Haagse Academie kreeg, was jarenlang docent aan de Academia Minerva in Groningen. Hem werd door het bestuur volledi-ge vrijheid in de behandeling van het onderwerp gegeven. Hij koos, zoals veel van zijn collega's die in die tijd nadachten over hoe het abstracte begrip Bevrijding vorm gegeven kon worden, voor een naaktfiguur. Het naakt, symbool van zuiverheid en onschuld, is op zichzelf al lastig om de gedachte aan bevrijding te visualiseren. Maar het moet uiteindelijk als vormgeving voldoen, hoe nobel de intenties ook zijn. De naakte vrouwenfiguur met het afgeworpen, ten dele opbollende kleed verzinnebeeldt dus de bevrijding van alle knellende banden maar overtuigt niet door de houterige vorm. Als penning voor de Vereniging was hij het eerste naakt sinds die van Jacobs van den Hof uit 1930. De keerzijde vermeldt de bevrijding in een opschrift in sierlijk gestileerde letters.

Bombardement Rotterdam

1946

Kunstenaar Cor van Kralingen (1908-1977)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Er was al werk gemaakt van de opbouw van Rotterdam tijdens de bezetting (zie de penning uit 1940) maar die kwam pas goed op gang na de bevrijding. De prachtige St. Laurenskerk die in de meidagen van 1940 zo zwaar beschadigd was is het onderwerp van de voorzijde. De uitgebrande kerk is voorgesteld met puin en verwrongen ijzeren balken, rookgolven kronkelen zich om de toren. De toren zelf lijkt nog redelijk intact. De keerzijde draagt in krachtige typografie het opschrift: 'De stad, die zee bij zee omspant, wordt zelve tot een zee die brandt' - regels van de dichter Jan Prins. Over de tekst breidt de brandende stad haar rookwolken uit, en zes bommenwerpers vertonen zich in de lucht.

P.C. Hooft

1947

Kunstenaar Joop Hekman (1921-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In 1947 was het driehonderd jaar geleden dat Pieter Cornelisz. Hooft (1581-1647) overleed. Een goede reden om deze bijzondere zeventiende eeuwse dichter, toneel-schrijver, historicus en bestuurder te gedenken. Dat gebeurde onder andere door een plechtige bijeenkomst in de Nieuwe Kerk in Amsterdam waar de dichter Nijhoff het woord voerde. Die had in dat jaar een selectie van Hooft's pozie en een verkorte uitgave van zijn Nederlandsche Historien uitgegeven. Hekman modelleerde de dichter met een grote kanten kraag die de verhouding van hoofd tot schouders wat ongemakkelijk maakt maar het model kijkt monter de wereld in. Het portret is sterk grafisch opgevat; dat past bij een slagpenning. Het Muiderslot waar Hooft resideerde staat op de keerzijde met een citaat van zijn eerste biograaf Geraert Brandt: 'Hier zyt gy op de plaats daar Hooft naar wysheid trachtte'.

Japanse Vrouwenkampen

1947

Kunstenaar Titus Leeser (1903-1996)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Bedoeld als een hulde aan de Nederlandse vrouwen in Japanse interneringskampen; op de penning staat in smalle letters: concentratiekampen. De penning vertoont op de voorzijde de tors van een geboeide vrouwenfiguur, met het opschrift 'Fier en ongebroken'. De keerzijde draagt het opschrift met daarin ver-werkt twee palmbomen en een deel van het zogenaamde `gedek1; de gevlochten omrastering rond de kampen. 'De lelijkste penning die de Vereniging ooit heeft uitgegeven' zei Leeser tegen mij toen ik hem ernaar vroeg, en die hij mij vervolgens spontaan cadeau deed. Zo slecht is het ontwerp overigens niet: het is een stevig, classicistisch, jongensachtig aandoend naakt met golvende haren, typerend voor Leeser's werk uit die periode. De penning heeft een grote verspreiding gekend. Hij werd in 1947 door de Vereniging als 'premiepenning' beschikbaar gesteld; het gevolg was dat veel nieuwe leden zich inschreven, zij het vaak helaas maar voor een jaar.

Regeringsjubileum Koningin Wilhelmina

1948

Kunstenaar Louise Metz (1918-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De penning was het resultaat van een beperkte prijsvraag, uitsluitend vrouwen mochten meedoen. De eerste gietpenning van de Vereniging. Louise Metz, leerlinge van Bronner, kreeg de prijs en de opdracht. Het ontwerp was ontleend aan het grootzegel van de Koningin. Hij is zeer archaïserend en doet eigenlijk middeleeuws aan; hij ademt de Bronner-sfeer. Het is dan ook een representatie van een symbool geworden: de vrouwenfiguur met de kaarsrechte rug, met kroon en scepter gezeten op een strijdbaar ros dat elegant voortstapt. De subtiel gesneden letters in verhoging geven een tintelend effect aan het geheel. Hoogst ornamenteel is de keerzijde. Het duurt even voor duidelijk is hoe als een bloemmotief, binnen de brede vlakke band de gekroonde letter W met wapens en versierselen, tekst en jaartallen zijn samengevat. Metz was een klasgenoot van Esser op de Rijksakademie en Esser wees er mij in een brief op dat Metz, onafhankelijk van hem, in die tijd ook begonnen was penningen op ware grootte te modelleren. Deze penning werd de eerste gietpenning van de Vereniging maar het bestuur vertilde zich eraan: hij was te duur geworden. Een nabestelling bij Begeer kostte twaalf in plaats van de gebruikelijke zes gulden. Hoe dan ook: het was het begin van een groots oeuvre en een omslag in de uitgaven van de Vereniging die tot dan toe alleen slagpenningen het licht had doen zien.

Inhuldiging Koningin Juliana

1948

Kunstenaar Joop Hekman (1921)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De thans klassiek geworden munten van Wenckebach waren nog in hun ontwerpstadium toen Hekman, leerling van Jacobs van den Hof, zijn Julianapenning maakte. Hij staat in zoverre niet in de traditie van een vorstenportret omdat Hekman een trois-quart portret modelleerde met een draaiing in de hals. Een ruim fond, een sierlijk afgewerkte hals - altijd een lastige opgave om een hals niet afgesneden te doen lijken - en een bescheiden typografie. Met kleine welvingen heeft de kop plastiek gekregen, de uitdrukking van het gezicht is melancholiek, veroorzaakt door de gelo-ken ogen. Het haar is vrij schematisch. De keerzijde geeft op een ruim en vlak fond de Nederlandse Maagd met de Hollandse leeuw, staande in Holland's tuin.

Jan Luyken

1949

Kunstenaar Bram Roth (1916-1995)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De Hagenaar Roth is vooral bekend geworden door zijn bouwbeeldhouwwerk na de oorlog; hij maakte ook vrije plastieken die verwantschap vertonen met de Italianen die in de jaren vijftig in Nederland populair waren: Manzil, Marini, Mascherini en Greco. Roth modelleerde de kop van de dichter en graficus Jan Luyken (1649-1712) naar de gravure van Arnold Houbraken. Het was de tweede gietpenning van de Vereniging. De mysticus Luyken was door Houbraken uitgebeeld als een wat slordige verschijning - voor een gevoelsmens zijn uiterlijkheden onbelangrijk. Deze opvatting huldigt Roth eveneens in zijn `portrait en négligé'. De keerzijde beeldt Luyken tekenend uit, de lier staat naast het krukje waar hij op zit met een poes aan zijn voeten. Door de regel 'Mijn lief is al mijn vreugd' uit de bundel De Duytse Lier ligt de nadruk op de lyrische en niet op de mystieke kant van de dichter.

Hulde soldaten in Indonesië

1949

Kunstenaar Geurt Brinkgreve (1917-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Na vijftig jaar is het optreden van de Nederlanders in Indonesië na 1945 nog steeds een gevoelig punt; Indonesiërs spreken over de Vrijheidsoorlog, Nederlanders over de Politionele Acties. Honderdvijfentwintigduizend soldaten werden naar 'ons Indië' gestuurd om de orde te herstellen. Teleurstelling en frustratie zijn het gevolg; waar was het nu uiteinde-lijk goed voor geweest? Door Brinkgreve is Generaal Simon Spoor (1902-1949) met zijn prominente neus op de voorzijde in profiel voorgesteld tegen een ruim fond. Hij was de laatste Nederlandse opperbevelhebber in Indonesië. De keerzijde geeft de militaire aanwezigheid in de vorm van een soldaat met een khaki pet. Mooi is de suggestie van de vredig arbeidende inlanders op de achter-grond, die in schril contrast staan tot de waakzame soldaat.

Reis van prins Bernhard naar de West

1950

Kunstenaar Pol Dom (1885-1978)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In 1950 maakte Prins Bernhard een reis naar de West om de banden van de eilanden met Nederland te versterken; Indië was tot dat moment altijd het belangrijkste geweest. De aanpak van de Haagse beeldhouwer Dom is sterk naturalistisch. De Prins is neergezet in zijn khaki-militaire overhemd met een verrekijker in de handen. Achter hem een kruiser en een vliegtuig; dat maakt duidelijk hoe de verhoudingen liggen. De keerzijde geeft de kern van een optimistische rede die de Prins daar hield: 'Volken die met behoud van eigen karakter in vrijheid samengaan en een harmonische eenheid opbouwen, kunnen aan de wereld tot voorbeeld strekken'.

Jubileum Vereniging voor Penningkunst

1950

Kunstenaar vz: J.B.Gutterswijk (1924-1987) az: H.Wetselaar (1926-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf K
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Een heerlijk onderwerp voor genderstudies: kunst en vrouwen. Die hebben wat met elkaar. Het zijn natuurlijk mannen die er mee begonnen zijn maar die bereikten op dat gebied dan ook de mooiste resultaten. Een elegant en slank, behaaglijk zittend, naturalistisch naaktfiguurtje dat mooi het vlak vult is in aandachtige beschouwing gebogen over een penning. Wij zien haar gezicht niet maar wel het object van haar aandacht. Het ontwerp is van de hand van Gutterswijk, leerling van Ingen Housz. Er was een fout op de Jubileumpenning. Er staat in de al vóór de oorlog afgeschafte spelling: Vereeniging in plaats van Vereniging - sommige leden waren er boos over. Jhr. von Weiler, reeds eenentwintig jaar bestuurslid - hij zou dat tot in 1967 blijven - nam de fout berouwvol op zich, aldus het jaarverslag.

Dr W. Drees

1951

Kunstenaar Albert Termote (1887-1978)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf K
Afmetingen 77 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
   

Prinses Beatrix

1952

Kunstenaar Adri C. Blok (1919-1990)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Adri Blok was leerlinge van de Academie voor Beeldende Kunsten te Rotterdam waar zij les kreeg van de beeldhouwer Gerard Hoppen (1885-1959). Zij ontwierp in brede partijen een olijk meisjeskopje in trois-quart, dat nagenoeg het penningvlak vult. De Geuzenpenning schrijft: 'De eerste portretpenning, welke van Prinses Beatrix werd gemaakt. Zowel zij, die het voorrecht hebben Haar van nabij te kennen, als zij, aan wie Haar gelaatstrekken slechts uit foto en film bekend zijn, zullen door de uitste-kende gelijkenis getroffen worden. Het jeugdige en frisse van deze beeltenis is bovendien van een grote bekoring, zodat op zichzelf al een alleraantrekkelijkst meis-jesportret wordt gegeven. De eenvoud en soberheid der keerzijde is geheel in de stijl van onze jonge Kroonprinses'.

Prof. Jan Bronner

1952

Kunstenaar V.P.S. Esser (*1914)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 88 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Esser had al enige penningen gemaakt maar de eerste waarmee hij echt in de open-baarheid trad was een hommage aan zijn legendarische leermeester Jan Bronner (1881-1972) ter gelegenheid van diens 70-ste verjaardag. Bronner verschijnt bij Esser in halffiguur, in groot gehouden vormen, met vuistje en beitel in handen in gespan-nen, bijna agressieve concentratie. Bronner was van 1913 tot 1947 hoogleraar aan de Rijksakademie in Amsterdam en drukte zijn stempel op bijna drie generaties van Nederlandse beeldhouwers; Esser was zijn opvolger. Esser heeft er nooit een geheim van gemaakt wie en wat hij bewonderde en zijn respect voor Pisanello is hier duidelijk: een rustig fond en een klassieke belettering. Het was de grootste penning van de Vereniging tot op dat moment en de vierde die niet geslagen, maar gegoten was. Als geen ander heeft Esser zich ingezet voor de gemodelleerde penning. Hij verfoeide de reductiebank. 'Zelf wilde ik heel wat anders, ik wilde het met mijn vingers op zes centimeter kunnen maken en dan zonder peuteren' vertelde hij jaren later. De keerzijde - waar Esser thans niet meer gelukkig mee is - geeft leermeester en leerling hakkend aan de arbeid, zij vormen samen een gesloten groep. Daaromheen in een groter corpus dan de voorzijde 'L'intelligence dessine, mais c'est le coeur qui modèle', een tekst van Rodin, uit zijn boek Les cathédrales de France.

Watersnood

1953

Kunstenaar L.O. Wenckebach (1897-1962)
Materiaal gietpenning, brons en zilver
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  'Aangrijpend in zijn stemmige ingetogenheid, zijn ingehouden kracht is Wencke-bach's penning, aan de watersnood gewijd', schrijft De Geuzenpenning. 'De voorzij-de beeldt de ramp zelve uit: een onmetelijk watervlak, dat onverbiddelijk stijgt, een eenzaam mens die zich nauwelijks staande houdt, de handen geheven in machteloos verzet. Het is een man in de volle kracht van zijn leven; zijn hulpeloze onmacht doet ons dan ook de onafwendbare kracht der elementen eerst recht beseffen. De kloeke letters van het sober opschrift voorkomen dat 't water wegvloeit van het penningrond. Na de spanning en drukkende benauwenis van de voorzijde brengt de keerzijde verlichting en bevrijding. Ziet, in hoogste nood is redding toch nabij. Het oud vertrouwd symbool van Noach's duif die met brede wiekslag aan komt vliegen, het hoopgevend olijftakje in zijn bek brengt dit in beeld; het omschrift drukt het kernachtig in woorden uit. Zo geven voor- en keerzijde tezamen in hun contrast en hun verbondenheid, treffend de gevoelens weer, die de ramp bij ons allen heeft gewekt'. De Vereniging heeft deze penning uitgegeven om financiële hulp te kunnen bieden aan de slachtoffers van de watersnood. Er werden 387 zilveren en 1954 bronzen exemplaren van verkocht, er kon een bedrag van f 18.450 aan het Nationaal Rampenfonds worden afgedragen. Dit was vooral te danken aan de belangeloze mede-werking van Wenckebach.

Henriette Roland Holst-van der Schalk

1953

Kunstenaar Maarten Pauw (1912-1966)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 76 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Een vrije opdracht aan de medailleur Pauw die in dienst was van de penningfabriek van C.J. Begeer in Utrecht. Hij koos voor een portret van de communistisch-socia-listische dichteres, schrijfster en politica Henriette Roland Holst-van der Schalk (1869-1952) dat hij boetseerde naar de tekening van haar man, de schilder en `gemeenschapskunstenaar' R.N. Roland Holst. De gedichten van Henriette Roland Holst worden nu niet meer gelezen maar haar politieke invloed is groot geweest; zij was marxistisch theoretica, `founding mother' van de Komintern en had nauw contact gehad met Lenin, Trotski, Rosa Luxemburg en talloze andere politieke en literaire figuren van haar tijd. Zij was een spiritueel voorbeeld voor velen, ook toen zij geen communist meer was maar een ethisch-reli-gieus socialisme propageerde. Het krachtige portret beeldt de dichteres scherp getekend uit, op middelbare leeftijd. De keerzijde - waar haar geboortejaar een jaar te laat is aangegeven - geeft Pegasus weer, de dichterlijke inspiratie, en de duif, het symbool van de vrede. Daarrond de idealistische tekst waar Roland Holst heilig in geloofde: 'De zachte krachten zullen zeker winnen in het eind'.

Jhr. Mr. F. Beelaerts van Blokland

1954

Kunstenaar L.O. Wenckebach (1897-1962)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Een prachtig scherp portret van de 82 jaar oude Jhr. Mr. F. Beelaerts van Blokland, (1872-1956) die van 1929 tot 1933 minister van Buitenlande Zaken was, daarna tot zijn dood vice-president van de Raad van State. Hij had een grote belangstelling voor militaire geschiedenis, genealogie en numismatiek. De bewerkte kraag van het galakostuum is het enige wat van kledij te zien is, waar-door de in het vlak gehouden kop in profiel in haar geïsoleerdheid een sprekende werking krijgt. De forse schedel met het weinige haar, de concentratie op het oog met de rimpels daaromheen, de kleine snor: het geheel geplaatst tegen een fond, dat net niet te ruim is. Schitterend van verhouding en een goed voorbeeld van Vasari's definitie van een penning: het midden houden tussen beeldhouwen en tekenen. Op de keerzijde vult het familiewapen van de geportretteerde het vlak tussen het omschrift. Wenckebach heeft met succes gebruik gemaakt van de wapendragers en van de bekroning van het wapen, zij vullen het hele vlak met een puntige precisie. Onder het schild is een banderol met de reeds bekende tekst: `Civi optime de patria merito'. Opgedragen aan de burger die zich buitengewoon verdienstelijk heeft gemaakt voor het vaderland.

Tien Jaar Bevrijding

1955

Kunstenaar J.Ph.L.Petri (1919-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 81 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Vier magere, naakte, ineengestrengelde figuurtjes zijn als in een rasterpatroon dat aan prikkeldraad herinnert, uitgebeeld. 'Beheerste en geordende vreugde wilde Petri hiermee weergeven, de verlichting de gekromde rug te kunnen strekken, het hoofd te kunnen oprichten en de ledematen te kunnen uitrekken. Een hoopvol reiken naar een betere toekomst' schrijft de Geuzenpenning. Al draaiend leest men de letters van het omschrift tussen de handen en de voeten: 'Vrede' en 'Vrijheid'. Direct na de oorlog kwamen magere, om niet te zeggen uitgeteerde figuren veel voor in de commemoratieve beeldhouwkunst voor de jaren 1940-1945; Andriessen's Con-centratiekampmannen van het monument in Enschede is het bekendste voorbeeld. Al deze uitbeeldingen zijn gebaseerd op de vaak gruwelijke foto's die na de bevrij-ding ruime verspreiding kregen. Petri's gestrenge, ritmische stilering is echter uitzonderlijk, waarschijnlijk ingegeven door de cirkelvorm. De keerzijde contrasteert: een ineengedoken, eenzaam figuurtje, gehurkt met de armen rond zijn lijf, op een leeg veld. Het tobbende, samengebalde mannetje dat piekert over de afgelopen periode is nieuw - en ontroerend bovendien.

John Raedecker

1956

Kunstenaar Han Raedecker (1921-1976)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 83 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  John Raedecker (1885-1956) werd in zijn tijd gezien als de 'grand old man' van de Nederlandse beeldhouwkunst. Hij was met Hildo Krop de belangrijkste bouwbeeld-houwer van zijn generatie en een virtuoos in het hakken in steen. 'Niemand kan zo'n huid hakken als John' zei Mari Andriessen over hem. Hij overleed in hetzelfde jaar dat de penning, ontworpen door zijn zoon, uitkwam. Het was het jaar dat het Nationaal Monument op de Dam onthuld werd - dat had zijn levenswerk moeten worden. Zijn zoons Han en Noeki maakten de laatste delen af. De voorzijde met het Raedecker kenmerkende wijkende voorhoofd is een impressionistisch gemodelleerd schouderstuk. 'Hij sluit', aldus de Geuzenpenning, 'in zijn opvatting aan bij de keerzijde, die de kunstenaar typeert in zijn geliefde motieven: het meisje als symbool van het immer jonge en schone; de leeuw voor de mannelijke sterkte; de uil, de nacht en daarmee het levensmysterie en de duif, de vrijheids-gedachte weergevend'.

Europa

1957

Kunstenaar Paul Gregoire (1915-1988)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 73 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Grégoire, leerling van Bronner en later docent aan de Rijksakademie, wordt door zijn leerlingen steevast aangeduid als intellectueel. Zijn penning Het Huis Europa ademt een lastig te doorgronden symboliek; het is duidelijk dat hier een denker aan het werk is geweest. Een vogel is omsloten door de gevels van de gebouwen van de verschillende naties, die als een vijfpuntige, naar links draaiende ster het penningvlak vullen. De Gallische haan, de Duitse adelaar, de leeuw voor Nederland en België, de Italiaanse vos, en de Engelse bulldog worden door gevaren bedreigd, dit is door draken gesymboliseerd. De keerzijde geeft 'Europa' in de gedaante van een vrouw die haar kind beschermt. Symbolen van wetenschap en kunst helpen haar tegen de bedreiging van buiten. Die zijn samengevat in een tempelfronton, de uil van de wijsheid, de lier van Orpheus en de wijnrank van het goede leven. De geest in de gedaante van een vogel krijgt hierdoor zijn vrije vlucht naar het licht en de zon. De vogel vliegt weg uit de los geplaatste voorhang die werkt als een banderol. De Geuzenpenning schrijft: 'Het is een penning die door zijn thema de moeilijkheden van onze tijd tracht uit te dragen en getuigen wil van een optimisme dat hogere levenswaarden, waarbij wij de godsdienst echter missen, uiteindelijk de overwinning in eenheid behalen'. Grégoire was een uiterst sensitief modelleur, dat is goed aan de vele details te zien. Hij werkte graag in negatief en hij was een groot stempelsnijder; op zijn penning zijn de voorbeelden te over. De veelheid aan gecompliceerde symbolen en motieven die dit ontwerp in zijn totaliteit met zich meedraagt laten de beschouwer echter in verwarring achter.

Jan Sluyters

1957

Kunstenaar Theresia van der Pant (1924-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De tweede schilder na Lucas van Leyden die herdacht werd: de modernist Jan Sluy-ters (1881-1957). Hij won in 1904 de Prix de Rome, ging naar Parijs en stuurde tot ontsteltenis van de curatoren en docenten van de Rijksakademie akelig moderne werken naar huis. Zijn toelage werd schielijk ingetrokken. Van der Pant, leerlinge van Bronner en Esser, modelleerde een gevoelig portret van een oude kunstenaar, met geloken oog, bijna slapend. Het ontwerp is op deze groot-te gemodelleerd en vervolgens gegoten. De huid heeft een bestorven structuur, die prachtig de suggestie van ouderdom geeft op een wijze die bij een slagpenning niet mogelijk zou zijn geweest. Zeer plastisch en in fijn detail verdiept, in het bijzonder in het gezicht, is hij met zijn grote lijf in halffiguur op de keerzijde neergezet. Gekleed in zijn schilderskiel met palet zittend voor zijn ezel. De details zijn niet alleen een onderdeel van het vertelde verhaal maar geven ook de suggestie van de rommeligheid van het atelier. Links van de ezel een vaas met bloemen, een thema dat Sluyters, naast portretten, zijn hele leven bezig hield.

Deltaplan

1958

Kunstenaar Frederico Carasso (1899-1969)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 61 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De uit Italié afkomstige Carasso, gevlucht voor het fascisme in zijn land, was een virtuoos modelleur met een voorkeur voor een vaak puntige vormgeving. De voorzijde, die symmetrisch is opgebouwd beeldt vijf dijkwerkers in bijna grimmige beslotenheid uit. De middenfiguur, tweemaal zo groot als de vier anderen, is, net als de overigen, gekleed in een zware werkjas en zuidwester. Hij zet een steen op een stapel als symbool voor het dichten van de dijk, water is onderaan met wat golfjes weergegeven. De keerzijde is minder overtuigend: daar wordt het drooggelegde land opgeroepen; zij geeft symbolisch het doel van de Deltawerken weer. Een kale stam, de overstroming symboliserend, wordt door de zon beschenen en vogels vliegen er langs heen. Eén draagt, als de duif van Noach, een prominente, rechte korenaar om aan te geven dat het land weer bebouwd zal gaan worden.

Carnaval

1959

Kunstenaar Niel Steenbergen (1911-1997)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De beeldhouwer Niel Steenbergen was een verteller. Hij was door Bronner opgevoed in liefde voor romaanse en gotische portaalsculptuur en die liefde heeft hij zijn gehele werkzame leven behouden. Hij ontwikkelde een voorkeur voor kleine, beweeglijke, vaak gekke, fantasierijke figuurtjes in veelal ingewikkelde composities. Hierin herkent men de erfenis van zijn bewondering voor de Middeleeuwse beeldhouwkunst. Steenbergen heeft een groot oeuvre op zijn naam staan; meer dan honderd penningen, zeer veel kerkelijk werk en vrije beelden. De voorzijde van de Carnavalspenning draagt het omschrift: 'Cum jejunatis nolite fieri sicut hypocritae tristes'. Zoiets als: Loop niet rond met een uitgestreken gezicht als je aan het vasten bent. Carnaval is immers nog een laatste vreugdeuiting voor de grote vasten begint. In de gedetailleerde voorstelling ziet men een uitgelaten, bek-kentrekkende groep in een wagentje en een varkentje met een strik. De strik blijkt uit de letters P en K te bestaan. Een figuurtje in het midden draagt een vis als aanduiding voor de vastentijd. Op de keerzijde staat Prins Carnaval, omringd door de drukke en bizarre carnavalsoptocht die aan de rand van het penningvlak optrekt. De figuratie is uitgesproken gemodelleerd maar het is een slagpenning: bij zandgieten was deze verfijnde detaillering niet mogelijk geweest.

Witte Cornelisz. de With

1959

Kunstenaar Cor van Kralingen (1908-1977)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De Rotterdamse beeldhouwer Van Kralingen ontwierp de laatste echt antiquiserende slagpenning voor de Vereniging; een onderwerp dat eerder bij de jaren '30 hoort dan bij de jaren '6o. De Zuidhollandse zeeheld Witte Cornelisz. de With, 300 jaar gele-den overleden, was werkzaam onder Tromp, maar is na diens dood geen opperbe-velhebber geworden. Van Kralingen heeft hem met harnas in vol ornaat in profiel uitgebeeld; de steile ongewassen haren zijn opvallend; de handen en kop komen goed uit. De keerzijde geeft een panoramische impressie van een zeeslag: zes grote schepen en vijf kleine tot zeer kleine in een los verband geschikt met een zeer sche-matische weergave van de zee die alles zou moeten en kunnen verbinden. De penning is in nauwe samenwerking met de Rotterdamse Kunststichting tot stand gekomen.

Multatuli | Max havelaar

1960

Kunstenaar Auke Hettema (1927-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 63 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Uitgegeven honderd jaar na het verschijnen van Multatuli's Max Havelaar, het klas-sieke meesterwerk uit de 19-de eeuwse Nederlandse litteratuur. Op Hettema's pen-ning verschijnt het altijd verongelijkt kijkende hoofd van Eduard Douwes Dekker met zijn kleine snor en een strikdasje. Prachtig is de ingetogenheid, een effect dat bereikt is door een weloverwogen, klassiek te noemen plaatsing in het vlak met daar-omheen een even klassieke belettering. Wonderlijk genoeg vertoont de geboetseerde kop weinig detail, maar dat doet aan de werking niets af. Op de keerzijde houdt Havelaar zijn beroemde rede tot de hoofden van Lebak. Hij staat in de orator-houding; de zes hoofden zijn zittend luisterend uitgebeeld, drie met een pajong boven zich. Een prachtwerk.

Vijftig jaar Heemschut

1960

Kunstenaar Geurt Brinkgreve (1917-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Op een open fond zit een hond voor een cirkelvormig hek. Het is de hond die met vastberadenheid de wacht houdt voor de `Hollandse tuin'. De Bond Heemschut die zich thans al bijna honderd jaar en met wisselend succes teweer stelt tegen niets-ontziende projectontwikkelaars en andere moderne jongens, die meer oog hebben voor geld dan voor cultuur. Op de keerzijde leest men enige versregels ontleend aan een lied uit Valerius' Gedenck-clanck, die tot waakzaamheid ten aanzien van land en steden opwekken. Deze gedachte wordt tevens uitgebeeld door de plattegrond van een vesting en door een stadspoort. Een goed onderwerp voor de medailleur Brinkgreve die als geen ander zich ingezet heeft voor de bescherming van stad en landschap. Een op de drie oude gebouwen in Amsterdam is mede door zijn zorg en toedoen in Amsterdam bewaard gebleven.