Jan Pietersz. Sweelinck

1961

Kunstenaar Louise Metz (1918-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Fen uitgesproken beeldhouwerspenning, met een buste in hoogrelief. Fen lange, magere kop met een geloken oog, waar de kraag zo hoog is dat een Don Quichot-ach-tig effect ontstaat. Het beeldmateriaal van Sweelinck is hoogst beperkt en daardoor is het eerder een type dan een portret geworden. Dit type komt meer voor in het uit-gebreide penningoeuvre van Metz, zoals bijvoorbeeld bij haar beeltenis van Scaliger. De schouder en de kraag zijn even los als trefzeker gemodelleerd op een beweeglijk fond waarop zich de bescheiden belettering bevindt. Op een originele manier lopen horizontale en cirkelbelettering door elkaar: bij de kin een stevige 'Jan', achter de kraag een P. (Pietersz. zou teveel plaats vragen) en de naam Sweelinck in een losse plaatsing in de cirkel. Die oplossing ziet men ook op de keerzijde. Deo gloria, het devies van de musicus, moet men al draaiend lezen. De geboorte- en sterfdatum van Sweelinck zijn omstreden; met een plus en een min is die onduidelijkheid aangege-ven. Sweelinck was de organist van de Oude Kerk in Amsterdam. Hij zit vol vervoering op een krukje achter zijn instrument, de orgelpijpen steken als een waaier boven uit zijn klavier, de muziek spuit de ruimte in.
...

Geboortepenning

1962

Kunstenaar Christien Nijland
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 55 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Zoals bekend zijn penningen een Italiaanse vinding maar er is een thematische variant die typisch Nederlands is: de geboorte-, huwelijks- en begrafenispenning. Het Koninklijk Munt- en Penningkabinet bezit zelfs een scheidingspenning: een unicum. De vroegste penningen die zulke familiale aangelegenheden memoreren stammen uit het begin van de zeventiende eeuw. Het bestuur wilde deze traditie een nieuw leven inblazen en vroeg Christien Nijland, leerlinge van Esser, een geboorte-penning te ontwerpen. Moeder en kind, een archetypisch beeld in hoogrelief, mooi op het vlak geplaatst en bovendien corresponderend met de huislijke situatie van de ontwerpster in die tijd. Een nest met vogeltjes staat op de keerzijde, omgeven door forse bladeren. Tot ergernis van de kunstenaar corresponderen voor-en keerzijde niet: het nest staat scheef. Bij een gietpenning zou dat gecorrigeerd kunnen worden, maar als bij een slagpennling de matrijzen eenmaal gemaakt zijn is dat niet meer mogelijk.
...

G.H. Breitner

1962

Kunstenaar Wilfried Put (1932-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Er was misschien geen speciale reden George Hendrik Breitner (1857-1923) te me-moreren, maar de vorm die Put aan de grootste Amsterdamse impressionist gegeven heeft, is schitterend. Het is de schilder in zijn jonge jaren met een puntneus, getuite lippen en een ringbaardje. De bijna onmerkbare overgang van huid naar haar, de onbestemde blik - tesamen geeft het een visie op een kunstenaar die zijn weg moet zoeken in leven en kunst. Bijna ongemerkt loopt de bovenkant van de schedel mee met het penningrond. Er is geen tekst op de portretzijde en daardoor is wellicht de excentrische plaatsing op het fond zo geslaagd: hij ziet verder dan de gegeven limiet. Onze aandacht gaat alleen uit naar de plastische kwaliteiten van een hoofd dat kijkt. In een zekere stugheid worden op de keerzijde het palet en twee kwasten gepresen-teerd, een reflectie op de geslotenheid van de persoon Breitner, de schilder die onze kijk op het oude Amsterdam bepaald heeft.
...

Frank Lloyd Wright

1963

Kunstenaar Eric Claus
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Na Berlage wordt voor de tweede maal een architect geeerd, de Amerikaanse moder-nist Frank Lloyd Wright (1867-1959). Het geplooide gezicht van een oude man, in brede vlakken opgezet. De sporen van de vingers van de beeldhouwer werken als rimpels mee aan de indruk van ouderdom. Ben enorme wangpartij die de indruk van de breedte van het gezicht versterkt, te meer daar de hals is weggelaten. Een platte hoed met een brede rand dekt het hoofd. De kop is excentrisch van het penningrond, dat geeft aan de rechterkant wat meer ruimte om belettering aan te brengen. De typografie is origineel: nu eens niet letters die men draaien moet om te lezen maar een verloop van boven naar beneden. In een eigenzinnige afbreking dansen de let-tergrepen naar onderen toe, tezamen de naam van de architect vormend. 'I think as I'll act as I am', een regel die Claus vond in een `Worksong' van Wright uit 1896, in letters die spiegelen met de voorkant. De tekst kan als een motto gelden. Boven het midden het vignet dat de eigenzinnige architect gebruikte om zijn ont-werptekeningen te signeren. Het geheel is zo opgevat dat vignet en spreuk zelfstan-dige, elkaar aanvullende beeldelementen zijn geworden. Deze innoverende aanpak zou Claus in de toekomst verder in een prachtig penningoeuvre exploreren.
...

Shakespeare

1964

Kunstenaar V.P.S. Esser
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 55 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Van William Shakespeare (1564-1614), de grootste schrijver ooit, zijn er, afgezien van twee weinigzeggende gravures en de kop van het grafmonument in Stratford-upon-Avon, geen portretten. Mogelijk is dit een stimulans voor Esser geweest; het lijkt dat hij er genoeg aan had te weten dat de dichter een hoog voorhoofd en een puntneus had. Het uitzonderlijke is wat Esser met die beperkte gegevens deed: een kop in hoogrelief met een hoog opgetrokken wenkbrauw die verwondering en oplettend-heid tegelijk suggereert. Er is een aanzet van een oorbel. De kleine kraag steunt de plaatsing van het hoofd dat gesteld is tegen een verdiept fond. Die diepte krijgt een tegenwicht in de boiling van het haat Voor de keerzijde gebruikte Esser letters als een zelfstandig vormelement, de letters die Shakespeare's naam vormen zijn in een ritmische calligrafie ineen gevlochten rond zijn in Romeins schrift weergegeven jubileumdata. Typerend en innoverend is Esser's techniek van stempelen waardoor als bij een geleid toeval een prominente rand is ontstaan. Een meesterwerk dat de beeldhouwer koos uit de ruim driehonderd Shakespeare-varianten die hij in de loop der jaren modelleerde.
...

Ruimtevaart

1964

Kunstenaar Jan Snoeck (1927-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 49 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Ik dacht altijd dat dit een penning zonder tekst was. Ik hield hem verkeerd en had daardoor nooit gezien dat de letters van het woord `ruimtevaart als een zoekplaatje op de voorzijde verborgen zijn. Snoeck zegt er zelf over: 'De penning is gevormd uit associaties met de ruimtevaart; de mens die dankzij zijn technische verworvenheden op het punt staat de ruimte te veroveren maar het wezenlijke van deze verwerving is geen calculatie maar een avontuur'. De hoekige vormen geven met de glans van het brons een technische associatie. De keerzijde roept in de holte van de penning een beeld op van de ruimte met zijn vele hemellichamen en constellaties, als door een telescoop gezien. Op het eerste gezicht zou men deze slagpenning met zijn hoge relief en enigszins ruw oppervlak voor een gietpening houden. Begeer die de uitvoering voor haar rekening nam, heeft hiermee een knappe prestatie geleverd. De Haagse beeldhouwer Snoeck heeft zich in latere jaren vooral toegelegd op het ver-vaardigen van grote, pittig gekleurde ceramische beelden.
...

Hendrik de Keyser

1965

Kunstenaar Frank Letterie
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 62 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het moet voor Letterie, leerling van Esser, een stimulerende gedachte zijn geweest een penning te maken van een collega uit het verleden. Er was echter weinig beeld-materiaal van de Amsterdamse stadsarchitect en beeldhouwer Hendrick de Keyser (1565-1621), Letterie werkte naar een prent van Jonas Suyderhoef. Daar staat De Keyser in trois-quart uitgebeeld, maar Letterie maakte een profielportret. De kop is uitgesproken geboetseerd: opgebouwd uit kleine propjes klei in hoogrelief waardoor licht en schaduw vrij spel krijgen. Daardoor is het een van de meest 'impressionistische' portretten van de Vereniging geworden. Letterie vertelde dat vrienden hem er op wezen dat de penning eigenlijk een zelfportret geworden was; hij droeg in die tijd een elegante snor en baard en een forse bos haar. De keerzij de geeft de toegangspoort van het Rasp- of Tuchthuis van Amsterdam, ontworpen en gebeeldhouwd door De Keyser.
...

150 jaar Koninklijk Penningkabinet

1966

Kunstenaar Eric Claus (*1936)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 74 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Claus heeft de lastige opgave 150 jaar Koninklijk Munt-en Penningkabinet te her-denken op een knappe wijze opgelost door de cirkelvorm verschillende malen te laten terugkomen - bij munten en penningen denken wij tenslotte aan een cirkelvorm. Fen losse belettering, geschikt rond een voorstelling van twee bezoekers van de tentoonstelling, aandachtig gebogen over een vitrine. Daarboven een kannetje dat een muntschat geherbergd heeft, die door de staf van het Penningkabinet schoon gemaakt, onderzocht en gepubliceerd is. Op de andere zijde (ook zo aardig: er is eigenlijk geen hiërarchie) worden een munt en een penning gesuggereerd: de munt door een kopje, de penning door een paard en ruiter, een tijd lang een favoriet thema van Claus. Fen muntweegschaaltje verwijst naar de wetenschappelijke bewerking van het materiaal. Het was een overname door de Vereniging van een opdracht aan Claus die het Ministerie van CRM voor deze gelegenheid had gegeven.
...

Ruiter te Paard

1967

Kunstenaar Arthur Spronken
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 40 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Hoewel Spronken ook ander werk gemaakt heeft is hij bekend geworden door zijn fascinatie voor paarden. Het paard, romantisch symbool voor kracht en passie, is op de kleine penning door Spronken plastisch en dynamisch neergezet. Bollende, zich herhalende vormen die evenzeer de ruiter als het dier betreffen. Zij lijken dan ook organisch aan elkaar gegroeid te zijn. Contrasterend in vorm zijn de smalle, spits toelopende benen. De keerzijde geeft een model van de voorkant. In brede vlakken en minder gedetailleerd verschijnt het paard als torso met een afgeknipte staart, tegen een gladder fond dan de voorkant. Zo kunnen wij zelf zien op welke wijze de beeldhouwer tot zijn definitieve vorm gekomen is; dat geeft inzicht in het werk-proces.
...

Leda en de Zwaan

1967

Kunstenaar Fred Carasso (1899-1969)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Na tien jaar werd Carasso weer gevraagd een ontwerp te boetseren. Hij koos een mythologisch thema, niet verwonderlijk voor iemand die opgegroeid is in de medi-terrane wereld. Leda met de zwaan is een prachtige plastiek geworden en de eerste van de uitgaven van de Vereniging waarbij hetgeen op de voorzijde opgeroepen wordt, volledig doorgaat op de keerzijde. Het is geen penning meer in strikte zin: Carasso schiep zijn eigen genre maar hield vast aan de cirkel. Hier heeft vormdwang geleid tot vormvondst. Het was het resultaat van jarenlang proberen, experimenteren en nadenken. Een gehurkt naakt in vervoering, in innige omstrengeling met de zwaan wiens snavel haar lippen raakt. Door Carasso kunnen wij open blijven staan voor de subtiele relaties tussen beeldhouw- en penningkunst.
...

Isra��l 1948-1968

1968

Kunstenaar Theresia van der Pant
Materiaal slagpenning, roodkoper
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 76 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Nederland heeft altijd een sterke verbondenheid met de staat Israel gekend: een goede reden om bij het twintigjarig bestaan van de natie een herdenkingspenning uit te geven. Maar hoe gedenk je een jarig land op een penning? Van der Pant koos voor de groei van het land uit de dorre woestijn en vond daarvoor op de keerzijde een regel van de profeet Jesaja 35:1, die de grootheid en de heerlijkheid van het volk Gods bezingt. Op de voorzijde modelleerde zij de symbolisch geladen olijfboom, een zware, bijna levenloos lijkende stronk die nieuwe takken krijgt. De groeikracht is zo groot dat de penningrand te klein is voor de uitlopers. De massieve plastiek van de stronk vindt een echo in het gewicht van de penning. De keerzijde draagt in het rond de tekst uit Jesaja in het ongepunteerde Hebreeuws en in het Nederlands: `Verblijden zullen zich de woestijn en het dorre land, jubelen zal de steppe en bloeien als een roos'. In het midden is met een guts een kuiltje gemaakt waarin stenen en kiezels liggen. Als slagpenning is het een technisch meesterstukje uit de werkplaats van Begeer die de doordachte conceptie van Van der Pant aldus heeft kunnen uitvoeren.
...

Herdenking begin 80-jarige Oorlog

1968

Kunstenaar Hemk Dannenburg (1918-1986)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 61 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Een ingetogen portret van Willem van Oranje (1533-1584) met een bijna korrelig modelé waarin iets van de vroege ouderdom van de geportretteerde met zijn kapje doorschemert. Dannenburg, leerling van Bronner, boetseerde een ondoorgrondelijk gezicht met een suggestie van een dunne baard. 'Pro lege, grege, rege', staat rond de kop te lezen. Voor recht, volk en koning. Een bekende spreuk die de Prins meermalen gebruikte in proclamaties in 1568 en de volgende jaren. Op de keerzijde - de penning draait, uitzonderlijkerwijs, om de horizontale as - symboliseren de leeuw en de panter, de strijd tussen de Nederlanden en Spanje. De medailleur kwam op het idee de vijand weer te geven als een panter door een prent die hij aantrof in Jan en Annie Romein's Erflaters van onze beschaving, waarop Margaretha van Parma staat afgebeeld in het gezelschap van een panter. De uitwerking van die gedachte is superieur: de cirkelvorm is een arena geworden waar de roofdieren gespannen en argwanend om elkaar been draaien. Het gevecht kan elk moment beginnen.
...

Zomer

1969

Kunstenaar Ruth Brouwer (*1969)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 64 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Zo simpel, eigenlijk; een moeder met kind omgeven door bloemen- en bladertakken. `Zomer' staat in grote letters op de keerzijde. lets van de rijpheid, de volte en de warmte van de zomer straalt van het ontwerp. Brouwer is leerlinge van Esser; zij heeft een zeer eigen oeuvre op haar naam staan. Haar thema's zijn niet hemelbestormend, noch springt haar vormgeving direct in het oog. Maar haar aanpak, die van de bezonken vertelling, is een verhaal van iemand die zijn eigen weg zoekt en vindt. Een suggestie van eenvoud en ongecompliceerdheid, het resultaat echter van wikken, wegen en doordenken. De afwisseling tussen groot gehouden vlakken en detaillering, de vriendelijke gezichtsexpressie en de forse belettering maken deze penning een uitgesproken werk van een echte beeldhouwer.
...

150 jaar elektriciteit | Ampère

1970

Kunstenaar Renze Hettema (*1927)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Electriciteit is niet zichtbaar, Grieken en Chinezen kenden het verschijnsel en deden er onderzoek naar. Later waren er onderzoekers als Gilbert, Du Fay, Van Musschenbroek, Franklin en Volta. De verstrooide Franse geleerde Andre Marie Ampère (1775- 1836) bestudeerde de wisselwerking tussen electrische stromen en magneten en tussen electrische stromen onderling en legde daarmee de grondslag voor de electrodynamica. De eenheid electrische stroomsterke is naar hem genoemd. Hettema heeft het zich niet gemakkelijk gemaakt door juist niet een voor de hand liggend portret te modelleren. Hij wilde op het kleine vlak duidelijk maken waar electriciteit over gaat, een streven naar exactheid; daarom zijn er een reeks electronen uitgebeeld, die aan Brailleschrift doen denken, met daaronder een plastische fantasie om aan te geven dat de electriciteit altijd al aanwezig was. De zijde met in strakke letters de naam van de geleerde heeft in het midden een hand om het tastende onderzoek en het streven naar beheersing van deze geheimzinnige natuurkracht te verbeelden.
...

Word wat gij zijt

1970

Kunstenaar Floyd T. deWitt (*1934)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Floyd DeWitt die onder Esser studeerde, boetseerde een schitterend meisjeskopje, een kind nog. Het is het dochtertje van de kunstenaar. Zij moet nog groeien en zich verder ontwikkelen, maar de kern is aanwezig. Ingetogen, met een argeloze kijk op de wereld; en niemand kan zeggen hoe zij uiteindelijk worden zal. Op de keerzijde een kind op een hobbelpaard en daaromheen de tekst: 'Word wat gij zijt'. Ontwikkel de mogelijkheden die je in je hebt. Het portretje van DeWitt staat in de traditie van de in Nederland zeer bewonderde Franse classicisten: Despiau, Osouf en Wierick. Zij ontwikkelden een aanpak met een hoogst subtiel, lichtvangend modelé, in contrast met de virtuoos-arbitraire werkwijze van Rodin.
...

Hoekig en rond

1971

Kunstenaar Friedrich C.J. Wevers (*1939)
Materiaal slagpenning, staal
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De beeldhouwer Wevers die zijn opleiding in Oostenrijk kreeg heeft een voorkeur voor harde materialen. Hij werkt graag in ijzer en sneed zijn penning `Hoekig en rond' in dat element en het werd door Begeer in dat zelfde metaal geslagen. Het eerste stilleven dat de Vereniging uitgaf. De weerbarstigheid van het materiaal wordt zichtbaar in de structuur van de huid; de vormen geven zich met moeite prijs. Flessen en vaten die men zich gewoonlijk als rond voorstelt zijn hoekig geworden. Een goed gevoel voor ruimtelijkheid spreekt uit het ontwerp, een thema dat in de beeldhouwkunst opkwam bij Magnelli, Brancusi, Picasso, Lipschitz en Laurens in het tweede decennium van de twintigste eeuw. Door Rodin was duidelijk geworden dat objecten een waarde op zichzelf kunnen hebben in de beeldhouwkunst; dat was voor die tijd voorbehouden aan de schilderkunst. IJzer is altijd gezien als een materiaal voor wapens of gewone gebruiksvoorwerpen en sinds de negentiende eeuw zo ongeveer synoniem geworden met industrie. Gonzalez en Picasso bewezen dat het mate-riaal ook op artistiek gebied eindeloos veel mogelijkheden biedt. Op die gedachte is voortgebouwd door onder anderen Smith en Caro, in Nederland door Visser, Mooy en Volten. `Zwaarden omsmeden tot ploegscharen' was het motto; de zachtheid van de rondingen op de keerzijde die aan fruit doet denken is de artistieke afgeleide van deze vruchtbare gedachte.
...

Maria Montessori

1972

Kunstenaar Nynke Jelles-Schepers (*1935)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De Italiaanse pedagoge Maria Montessori (1870-1952) moest niets hebben van rigide onderwijssystemen en zij zette zich in voor een aanpak waar de individuele kwalitei-ten van het kind voorop stonden. Zij kreeg met haar opvattingen ook in Nederland veel aanhang. Ter gelegenheid van haar honderdste geboortedag werd zij met een penning gememoreerd door Nynke Jelles-Schepers, leerlinge van Esser. De tachtigjarige verschijnt met bontstola en handschoenen, haar opgeheven handen zijn essentieel voor haar wijze van expressie. De vormgeving is bewust enigszins vaag gehouden: Jelles-Scheper zocht naar een harmonische, vloeiende overgang van figuur naar fond, niet naar een scherp omlijnde beeltenis op een plat vlak. Op de keerzijde is de jonge, vrije mens verbeeld, een kind van achteren gezien. Daar omheen een geliefde uitspraak van Montessori: 'Via d'amore indicata dal bambino'. De weg van de liefde wordt gewezen door het kind.
...

Herder met schapen

1972

Kunstenaar Christel Seth-Höfner (*1933)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 63 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De uit Oostenrijk afkomstige Christi Seth-Höfner, die lessen bij Esser volgde, heeft zich in haar penningoeuvre in het bijzonder toegelegd op dieren en landschappen. Vooral dat laatste is een weinig gebruikt onderwerp in de Nederlandse penningkunst. Zij ontwierp een dunne, bollende penning, ademend in een avondlijke atmosfeer. Een herder met zijn schapen van de rugzijde gezien. Men denkt aan de gelijkenis van de goede herder. De piramidale opbouw van de compositie geeft de suggestie van een forse kudde die de herder volgt. De keerzijde geeft een groepje schapen dichtbij van voren weer. Hoewel opvallend weinig gedetailleerd komen toch de wolligheid, de hangende oren en het grazen prachtig uit. De holte van de keerzijde wordt benut om de plasticiteit van het groepje dieren in het centrum van het vlak krachtig te laten uitkomen. Zo geven voor- en keerzijde antwoord op elkaar, alsof er een verhaal wordt verteld. Dus echt die gelijkenis?
...

Huwelijkspenning

1972

Kunstenaar Niels Steenbergen (1911-1997)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Huwelijkspenningen zijn een burgerlijke variant van de Italiaanse humanistenpen-ning; zij zijn, net als de geboortepenning, in Nederland in de zeventiende eeuw ontstaan. Steenbergen heeft op verzoek van het Bestuur deze draad weer opgepakt, de leden konden hem voor tien gulden bestellen. Hij ontwierp een aan Breugel herinnerend stel met een vlezige anatomie, zittend op een bankje. Boven hen verschijnen een kip en een haan, symbool van de procreatie. In Steenbergen's puntige handschrift staat te lezen `Zijn linkerarm is onder mijn hoofd, zijn rechterarm omvangt mij.' Een strofe uit het Hooglied van Salomo. Het fond van de keerzijde is blank gelaten om namen in te graveren; de namen zullen omgeven zijn door takken van de levensboom met zingende vogels maar ook met knaagdieren. Die verwijzing is duidelijk.
...

Vondelparkslaper

1973

Kunstenaar J.H. Jorna (*1930)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Bronsgieterij Steylaert, Rumpt
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  In de jaren '60 werd het Amsterdamse Vondelpark, bedoeld voor passende verpozing van de burgerij, bevolkt door lieden die daar zonder gène kwamen pitten en bij tijd en wijle handelingen verrichtten die ongeschikt waren voor de kinderblik. De beeldhouwer Jorna die een tijd lessen volgde bij de Italiaan Manza modelleerde zo'n vrijgevochten figuur. Een naakte, slapende jongen, van bovenaf gezien. Hij waant zich onbespied. De figuur is even gevoelig als krachtig geboetseerd; naast hem ligt zijn knapzak, een vogeltje en een boomblad geven de verwijzing naar de open lucht. De keerzijde is een indrukwekkend geheel van stempels en letters. Rond de uil der wijsheid die alles ziet zijn ironisch het wapen van Amsterdam, de datum, het vignet van de Vereniging en de signatuur van Iorna afgedrukt. Daarboven in klassieke Romein SPQA; Senatus Populusque Amstelodamensis, het bestuur en de bevolking van Amsterdam. Die laten dat allemaal maar gebeuren. `Dat cera fidem' - Het zegel geeft vertrouwen.
...

Le couple

1974

Kunstenaar Fons Bemelmans (*1938)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Sillen&cCo.,Koper- en metaalgieterij, Swalmen
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Bemelmans was begonnen als edelsmid maar heeft zich gaandeweg ontwikkeld tot een beeldhouwer met een voorkeur voor bollende, sterk plastisch gedachte vormen. Zijn ontwerp 'Le couple' beeldt een man en een vrouw uit in innige omstrengeling. Een eeuwig thema, zonder dat zouden wij er zelf niet zijn. Het is echter geen natu-ralisme geworden, dat kan het onderwerp zo vervelend maken; maar een liefdevolle observatie van een natuurlijk gegeven. Moeilijk had de beeldhouwer het met de vorm en de plaatsing van de benen op het vlak; ondanks die moeilijk geplaatste benen is het een van de meest populaire uitgaven van de Vereniging geworden. De keerzijde geeft een labyrinth: de weg langs hoogten en dieptes eer de een de ander vindt.
...

Leidse Universiteit

1974

Kunstenaar Ek van Zanten (*1933)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De arend, in de heraldische terminologie adelaar geheten, is de vogel die het meest op penningen voorkomt. Maar hij wordt op de voet gevolgd door de uil. Weten-schappelijke instellingen die niet geplaagd worden door een klein ego nemen de uil graag als attribuut; hij is tenslotte het symbool van de wijsheid. Welke soort uil uitgebeeld wordt is door de toegepaste stilering lang niet altijd duidelijk. Dat hoeft ook niet, want de symboolwaarde staat voorop. Van Zanten is voor zijn ontwerp voor het 400-jarig bestaan van de Leidse Universiteit uitgegaan van een oehoe. Deze grote uil heeft opvallende oren en onbevederde poten. Hij is door de beeldhouwer schijnbaar moeiteloos maar trefzeker gemodelleerd, de vlakken geven de suggestie van het verenkleed waarin de kop verzinkt. In het beweeglijke fond staat in bescheiden belettering: `Omnium virtutum sapientia princeps'. Van alle deugden is wijsheid de eerste; een spreuk van Cicero. Op de keerzijde staat sterk vereenvoudigd de plattegrond van de stad Leiden, waar Willem van Oranje in 1575 de eerste Nederlandse universiteit stichtte. Daarbinnen zijn de jubileumdata verwerkt. Het randschrift geeft de latijnse benaming van de stad en het devies van de Universiteit: Traesidium libertatis'. Bolwerk van de vrij-heid.
...

Vijftigjarig jubileum Vereniging voor Penningkunst

1975

Kunstenaar Paul Grégoire (1915-1988)
Materiaal Zilver, slingergietpenning
Bedrijf gieterij Argentor, Zandvoort
Afmetingen 29 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Dat een penning het onderwerp is voor een jubileum van een vereniging, die de belangstelling voor penningkunst wil bevorderen, ligt voor de hand; maar daarmee is nog niets gezegd over de vorm. Gregoire, die grote belangstelling voor de Oudheid had, ontwierp een triomfkar. Een voertuig dat wij kennen van Romeinse reliefs op triomfbogen en dat tijdens de Renaissance en later de verbeelding van kunstenaar en opdrachtgever prikkelde. Het in Nederland populaire bloemencorso is er een uitlo-per van. Gregoire's zegekar vervoert een penning; daarboven zweeft een Amor met pijl en boog. Die verwijzing is duidelijk. De kar wordt door twee paarden getrokken; het ene paard staat voor de emotie, het andere voor de rede en zij moeten elkaar, volgens Plato, in evenwicht houden. In dezelfde klassieke geest is de andere zijde. Een kloeke L - voor het getal vijftig - die de letters P en K in evenwicht houdt. Daarboven een lauwertak, ook zo'n klassiek gegeven. Gregoire sneed zijn ontwerp in negatief en modelleerde verder in positief. De penning is liggend in een boekje uitgegeven, waarin de toen vrij ongebruikelijke techniek van het slingergieten wordt uitgelegd. Begeer had deze techniek niet in huis en het is de eerste penning die elders is vervaardigd. De manier van presenteren is voor een aantal jongere kunstenaars stimulerend geweest; onder anderen Steyn en Varga hechten aan deze vorm. Men kan er tekst in kwijt en het werkt als de lijst om een schilderij; de voorstelling versterkend en isolerend van de omgeving.
...

Alice in Wonderland

1976

Kunstenaar Marianne Letterie (*1945)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 105 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Het onderwerp van Letterie is het witte konijn met de lange oren uit het verhaal van Lewis Caroll. Het meisje Alice vraagt aan het konijn de weg. Zijn antwoord is een wedervraag: waar wil zij eigenlijk naar toe? Alles is ondersteboven. Het verhaal speelt onder de grond, terug in de tijd, en iedere verwachting komt tegengesteld uit. Daarom zijn de cijfers op de wijzerplaat van het horloge van het konijn tegen de klok in geplaatst. Het konijn draagt op de keerzijde een keurig vest en op de voorzijde draagt hij een lorgnet: hij is heel geleerd. De voorzijde met het konijn - die later terugkomt als de maartse haas - is verdiept uitgevoerd als uitbeelding van de kuil waar Alice in valt en dan haar beroemde en veelgelezen avonturen beleeft. Letterie's vormgeving maakt een nuchtere indruk: een naturalistich dier maar met een brilletje. De zachte haren van de vacht komen prachtig uit. De keerzijde geeft het vest met knopen en al, zelfs een aanzet van een buikje is waar te nemen. Het horloge aan de ketting - waar de naam Alice op te lezen is - zit niet in het vestzakje maar zweeft: wij zijn in een andere wereld die Letterie overtuigend opgeroepen heeft.
...

Naaktstrand

1976

Kunstenaar Guus Helligers (*1937)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Hellegers heeft het altijd betreurd dat hij op de Haagse Academie, waar hij van 1959 tot 1964 studeerde, niet met penningen in contact is gekomen. In zijn voorlaatste studiejaar, 1963 was de FIDEm-expositie in Den Haag en hij keerde er vervoerd van terug. Waarom had hi j nooit iets van die tak van beeldhouwkunst geleerd of zelfs maar gehoord? Het Bestuur, inhakend op de toen actuele situatie in Nederland, vroeg Hellegers een penning met het thema naaktstrand te ontwerpen. Hellegers varieerde op en speelde met het traditionele vlak van de penning; zijn variant ontstond vanuit het werken op en in vlak. Er kwarn een holle en bolle zijde. Het werd bij hem een vormthema. De bolle, naar buiten komende kant geeft de idee van openheid en vrijheid, passend bij de drie kinderen in deze onbezorgde situatie; spelend tussen de beweeglijkheid van zand, wind en water. De holle zijde beeldt, afgescheiden door een windscherm, een moeder en een grootmoeder uit, braaf zit-tend op hun strandstoel. Zo naakt zijn ze niet. Toen het ontwerp uitkwam gaf de beeldhouwer als toelichting: 'Op de bolle zijde het eeuwige spel van zon, zand en zee; kinderen verliezen zich in het bouwen van bij voorbaat verloren forten. In de - bescherming biedende - holle zijde 'n moeder en grootmoeder. Zij breien bloot zomerwarmte tot een winterdek'.
...

Zonder Titel

1977

Kunstenaar Ger Zijlstra (*1943)
Materiaal vacuümgietpenning, brons
Bedrijf Edelmetaaalgieterij Argentor, Haarlem
Afmetingen 75 mm
Fotograaf  
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het was voor het eerst dat het Verenigingsbestuur opdracht gaf voor een penning met een abstracte vormgeving. `Zonder Titel' heet hij; een favoriete naamgeving voor kunstwerken in de jaren '70 en '8o van de twintigste eeuw. Zijlstra ontwierp een penning waaruit weer eens blijkt hoe betrekkelijk het begrip `abstract' eigenlijk is. Zijn vormgeving geeft een directe associatie met zandstrand, zee, schuim en as. Organische, in elkaar overlopende vormen, waar de enige rechte lijn twee vlakke delen scheidt. Over die lijn is de klei met de vinger uitgeveegd; dit nodigt uit tot navoelen. De penning is niet helemaal rond: een klein uitsteeksel verlevendigt het geheel. De keerzijde geeft een mooi contrast: die is glad gehouden met in het midden alleen het vignet van de Vereniging en de signatuur van de kunstenaar.
...

A. Roland Holst

1977

Kunstenaar Charlotte van Pallandt (1898-1997)
Materiaal gietpenning, brons, cire perdue
Bedrijf Kunstgieterij 'De Olieslag', Brummen
Afmetingen 93 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Charlotte van Pallandt is als beeldhouwster eigenlijk autodidact, en vormde zich grotendeels in het buitenland. In Nederland had zij contact met Dupuis, Termote, Wenckebach, Andriessen, Carasso en Wezelaar. Mogelijk komt het door de afwezigheid van een traditionele scholing dat er geen beeldhouwer is geweest die zo verschillend geëxperimenteerd heeft met het traditionele thema portret als Van Pallandt, ook wel genoemd -La grande dame de la sculpture néerlandaise-. Die erenaam is terecht. Zij werkte in hout, verscheidene steensoorten en vanaf de jaren vijftig vooral in was en klei. Die laatste materialen gaven haar de mogelijkheid verder te werken als het model al vertrokken was; dan was haar concentratie het grootst. De met haar bevriende dichter A. Roland Holst stond - of beter gezegd zat, want hij viel telkens in slaap - model voor een levensgroot portret in 1963. Van Pallandt boetseerde vier verschillende versies, één ervan is verscheidene malen afgegoten in brons. Voor de Vereniging ontwierp zij drie penningen waarvan de minst naturalistische is uitgevoerd. De kop van de oude prins der dichters heeft zijn open vorm en volume gekregen doordat over kleine bolletjes parallelle stroken van reepjes was gerangschikt zijn die de hoofdlijnen van de kop structureren. De openheid maakt de kop uniek: want ondanks de beperkte massa is er een duidelijke herkenbaarheid en een suggestieve werking en kracht. De keerzijde geeft naam en levensdata in een typografie die niet van de hand van Van Pallandt is - daar heeft zij zich nooit op toegelegd.
...

Linnaeus

1978

Kunstenaar Christien Nijland (*1937)
Materiaal gietpenning, messing
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In jaren was er geen trois-quart portret meer door de Vereniging uitgegeven: zo'n portret kwam bij de herdenking van de Zweedse botanicus en natuuronderzoeker Carolus Linnaeus in een ontwerp van Christien Nijland. Linnaeus was de bedenker van de binaire nomenclatuur voor planten en dieren, een naamgeving die nog steeds wordt gebruikt. Het portret is zeer algemeen gehouden met geringe aandacht voor detaillering; het bijzondere zit in de wijze waarop Nijland de belettering rond de kop en de pruik heeft toegepast. Een losse, ornamentele behandeling van letters en cijfers die in wisselende grootte en richting verspreid zijn over het vlak. De haarlokken van Linnaeus en de belettering samen geven een prachtige, levendige en ritmische compositie rondom het portret. Een aanpak waarmee haar leraar Esser begonnen was, en die hier op een zeer persoonlijke en inventieve wijze is uitgewerkt. Dat blijkt nog duidelijker op de keerzijde: in een oude boom, symbool voor het leven, is in de kruin en buitenste takken 'Systema naturae' verwerkt, verwijzend naar de titel van Linnaeus' hoofdwerk. In de wortels van de boom is 'Uppsala'verwerkt en opgenomen, de universiteitsstad waar hij hoogleraar was.
...

Bertolt Brecht

1978

Kunstenaar Geer Steyn (*1945)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De door Rodin zo sterk gepropageerde gedachte dat beeldhouwkunst handwerk is en dat de sporen daarvan in het resultaat - expressie omgezet in techniek - zichtbaar mogen zijn, heeft Esser met vrucht in praktijk gebracht en op zijn leerlingen overgedragen. Het bijzondere van Steyn's Brecht is de Zeer nadrukkelijke maar effectieve en originele vormbehandeling: een vingerafdruk op de slaap. Deze holte vult een groot deel van de kop Zonder een opdringerige werking te krijgen en de boven- en achterkant van de schedel krijgt er meer volume door. De kop van de Duitse dichter en toneelschrijver Bertolt Brecht (1898-1956) ver- schijnt hoog op het fond, een ironische blik en een schitterende suggestie van een stalen brilletje waardoor hij naar de Wereld kijkt. Steyn modelleerde en groot aantal varianten: een lezende, een alerte, een te1eurgestelde, een martiale, een bezonnen Brecht, etcetera. Hij koos uiteindelijk voor een strijdbare Brecht, een synthese die bovendien goed gelijkend is. De keerzijde geeft staande de volksdichter in profiel met zijn onafscheidelijke arbeiderspet met naast hem een laconiek citaat uit zijn Dreigroschenoper: 'Es geht auch anders doch so geht es auch'. Dat geldt voor Brecht's kijk op het leven maar niet voor de creatie van Steyn: zó is hij en niet anders.
...

200 jaar Teyler's Stichting

1979

Kunstenaar Franciska Weinberg (*1950)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 58 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Teyler's Stichting is Nederland's oudste museum, gewijd aan kunsten en weten- schappen. Gesticht in 1778 in Haarlem, is er na iedere honderd jaar een vleugel bijgebouwd, maar de oorspronkelijke presentatie is onveranderd gebleven. Een groot deel van de collectie bestaat uit geologie, botanie, biologie en natuurkundige instrumenten, een penningkabinet en een uitzonderlijke prenten- en tekeningenverzameling. De geologie, botanie en natuurkunde zijn uitgebeeld op de penning - niet de kunsten want dat is het ontwerp van Weinberg zelf. Uitgegaan is van een ammoniet, een prehistorisch, slakkenhuisachtig dier. lneenge- kruld als de snuit van een olifant waar bij de opening sporen van varens verschijnen en de pootafdrukken van een egel; draaiing en afdrukken geven het beeld van verloop zonder een hoofdrichting. De keerzijde beeldt de beroemde electriseermachine van Van Marum uit; de vormen van de koperen bollen en de grote glazen schijven vinden een herhaling in het pen- ningrond. Het is een knappe en doordachte samenvatting geworden van hetgeen Teyler's museum belangrijk maakt.
...

Vredespenning

1979

Kunstenaar Niel Steenbergen (1911-1997)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 95 mm
Fotograaf  
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Steenbergen was een zeer productief kunstenaar; eerder werkend vanuit een teveel dan vanuit een tekort. Dit heeft tot gevolg gehad dat niet al zijn ontwerpen even geslaagd zijn; de Vredespenning is er een voorbeeld van. Daniel in orantehouding in de leeuwenkuil is uitgebeeld met boven zich twee wachters. De bedoeling is waarschijnlijk geweest de weerloze rechtvaardige uit te beelden. De keerzijde geeft Tobias en de vis; wat doen die daar eigenlijk? Om het in een cirkel gevatte figuurtje met de vis de tekst: `Armis potentius aequum'. Het recht is sterker dan de wapenen. De symboliek blijft voor de beschouwer onhelder want de twee aan het Oude Testament ontleende figuren hebben weinig met het thema Vrede te maken.
...

Vierkant met cirkel en hoek

1980

Kunstenaar Lijsbeth Teding van Berkhout
Materiaal Gepolijst roodkoper, gestanst en gebogen
Bedrijf Germefa B.V. Fijnmechanische precisietechniek, Heiloo
Afmetingen 60x60x3 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Dat een edelsmid - nog niet zo lang geleden sierkunstenaar genoemd - zich met penningen bezig houdt, is niet zo bijzonder; dat komt al eeuwen voor. Maar voor de Vereniging was het lang geleden dat iemand uit het gebied van de kunstnijverheid een opdracht gekregen had; de laatste was in 1929 Chris van der Hoef; die had overigens wel een respectabel penningoeuvre op zijn naam staan. Lijsbeth Teding van Berkhout is dus edelsmid, zij kreeg haar opleiding aan de Amsterdamse Gerrit Rietveld Academie. Door zijn strakke vormgeving lijkt haar penning op het eerste gezicht designachtige trekken te vertonen, maar haar werk is nu juist niet seriematig. Zij hecht zeer aan de afwerking met de hand, iets wat ongeschikt is voor fabrieksmatige productie. Zij lijkt te zijn uitgegaan van de basisvorm waaruit een penning ontstaat: een cirkel die zijn plaats zoekt in het vierkant. Het vlakke aspect wordt door de verhoging door-broken. Zij heeft het principe herhaald: de penning bestaat uit twee identieke delen die goed passend in elkaar geschoven worden. De tekst, in dit geval het kunstenaarsvignet en de jaarletter, worden pas zichtbaar en leesbaar als de penning opengeschoven is. Het aanzicht is afhankelijk van de positie die de twee onderdelen ten opzichte van elkaar innemen; open, gesloten of op weg. Het meest wezenlijke is het element tijd dat in deze penning is gebracht: er is, door de geboden mogelijkheid van beweging geen vaststaande vorm, gezichtspunt of positie. Die kunnen eindeloos gevarieerd worden en zullen, zoals bij het werk van Calder, altijd anders zijn. Dat is de grote artistieke verdienste van dit ontwerp.
...

A bird in the hand is worth two in the bush

1980

Kunstenaar Theo van de Vathorst (*1934)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Argentor, Haarlem
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Misschien de meest `expansieve' penning die de Vereniging heeft uitgegeven: een prachtig naaktfiguurtje voor wie het penningrond een beperking lijkt, zozeer wordt het hele vlak gevuld waardoor er nauwelijks een fond zichtbaar is. Het figuurtje heeft de vrolijke robuustheid die wij ook uit ander werk van Van de Vathorst kennen. De keerzijde toont de tekst omgeven door dicht gebladerte. De titel bedacht de beeldhouwer tijdens een reis door Australie, waar 'bush' staat voor het wilde, ongecultiveerde gebied. Van de Vathorst heeft het spreekwoord met zijn penning dubbelzinnig gemaakt: 'bird' is niet alleen een vogel maar ook, feministisch niet geheel correct, een meisje of vrouw. De kijker houdt haar in de hand. Als hij verder heel goed kijkt ontdekt hij ook nog tussen de bladeren de signatuur van de beeldhouwer en het vignet van de Vereniging.
...